До кога ќе чекаме за промена на уставот?

//

Пишува: Костадин Филипов

Темата некако природно се наметна. Пред 21 година, на 20 ноември 1991 година, Собранието го донесе Уставот на Република Македонија. Од сите 120 пратеници, 93 гласале „за“. Исклучок направија пратениците Албанци, кои тогаш беа претставени од и онака крајно маргинализираната Партија за демократски просперитет. Но, со текот на времето, најзначајните интервенции во основниот закон на државата дојдоа по предлозите поднесени од партиите на албанската етничка заедница. Но, за тоа – подолу.

Па, за темата – и во врска со календарот, a и како реакција на изјавите на политичарите во Скопје, кои како одминува времето секогаш се трудат да ги извадат на виделина тешкотиите пред Бугарите да бидат внесени во уставот. Колку би било комплицирано во сегашната ситуација во државата да се започне вистинска собраниска расправа за уште една промена на основниот закон, колку комплицирано било да се гарантира мнозинство од две третини од пратениците да гласаат за потребната промена, a и овој скрининг, кој Европската комисија го започна во поглед на претстојните преговори за членство итн. Kога човек не сака да заврши една работа, ќе пронајде еден куп аргументи. А ако ги нема, може да се измислат.

Претседателот Стево Пендаровски – и тој исто така. Ќе бил првиот што ќе инсистира Бугарите да бидат внесени во уставот, но не сега. Нема начин како тоа да се случи барем пред крајот на студијата што Брисел ја прави за состојбата на законодавството и другите работи во Северна Македонија. Тоа би траело барем 14 месеци, а потоа би требало да се одржи втората меѓувладина конференција со ЕК, со која суштински би започнал преговарачкиот процес и би биле отворени и затворени поглавја од шест кластери. За ова има само еден услов – да се направат измени на Уставот и делот од бугарскиот народ кој живее на територијата на Република Северна Македонија да биде впишан во Преамбулата на основниот закон заедно со другите етнички заедници таму.

Значи, ајде да нагласиме тогаш. Но, ако има друг состав на Парламентот, како ќе се обезбеди потребното двотретинско мнозинство? Што би се променило во расположението и ставовите на 120-те пратеници од сите политички партии во парламентот за тие неколку месеци додека трае скринингот? Дали пратениците од опозициската ВМРО-ДПМНЕ би станале поприемчиви за идејата за промена на Уставот со цел во него да се вклучат Бугари? Не верувам. А и лидерот на партијата Христијан Мицкоски повторно јасно стави до знаење дека никој од неговата пратеничка група нема да подлегне на искушенијата што ќе ги фрлат властите за да го поддржат предлогот за промена на основниот закон. Не сте заборавиле, нели, дека веднаш откако Собранието со гласовите на пратениците на владејачките партии го усвои проектот на француското претседателство во јули, Мицкоски ги построи своите луѓе и во строј ги однесе на нотар. Таму сите, без исклучок, потпишаа декларации во духот на она што тој и сега го тврди: нема да има „предавници“ во пратеничката група на ВМРО-ДПМНЕ кои ќе се предомислат и со својот глас да ги обезбедат тие толку потребни 80 гласа за мнозинство од две третини.

Морам да признаам дека мене ова ми е исклучително интересно, иако на некои кои не ги познаваат политичките и парламентарните манири на своите соседи би им изгледало чудно. Или недемократски. Но, кој ја гледа демократијата сега? Исто така, што значи тоа на фонот на големата политичка слика за транзицијата во Северна Македонија, во која една од главните карактеристики е длабокиот и постојан дефицит токму на демократијата.

Повторно ќе кажам – лично на мене, тие магии од страна на Мицкоски ми се многу интересни, бидејќи досегашната парламентарна практика во државата покажува поинаку. Уставот, кој како што рековме е стар нешто повеќе од 20 години, е менуван осум пати. Во него се направени вкупно 36 измени на текстови, од кои последните четири беа во 2019-та година во врска со Преспанскиот договор потпишан во јуни 2018-та година. Тогаш беше извршена болната парламентарна операција за промена на името од Република Македонија во Република Северна Македонија. Промена која мнозинството жители на земјата сѐ уште не можат да ја прифатат.



Во моите обиди да покажам разбирање за тоа чувство на луѓето крај Вардар, често ми се вртеше помислата дека тоа е можеби една од причините внимателно, па дури и со страв да се гледа на секое навестување на политичарите за ново, деветто по ред „отворање“ на Уставот. Затоа што наводно евентуалната промена на основниот закон ќе се случи само поради впишување на три нови етнички заедници, или три нови делови од други народи, што не треба да предизвикува никаква загриженост. Но, дали некој знае каков зајак може да излезе од таа грмушка? Ајде, Хрватите и Црногорците многу полесно се прифаќаат, заедно биле во бивша Југославија, добро се познаваат, што да имаш против нив.

И со другите народи што веќе се запишани во Преамбулата е така – живееле заедно со сите нив. Се познаваат, со некои како албанците на пример, дури и катниците си ги познаваат, толку неволји им се случија во изминатите 21 година. Пред сè, најбројните еднократни измени на Уставот се направени токму под притисок на албанската етничка заедница и нејзините политички претставници. На 16-ти ноември 2001 година, Собранието изгласа вкупно 15 (петнаесет!) амандмани на уставот, произлезени од Охридскиот мировен договор потпишан на 13-ти август истата година, со кој заврши вооружениот конфликт во земјата. Самиот договор, како и промените на уставот што следеа, беа исто толку болно прифатени како и подоцнежната промена на името на државата.

Но, од тоа време до денес, Република Македонија, сега Северна, беше дизајнирана на начин кој имаше идеја да ја стабилизира етничката рамнотежа во неа, но која и денес е платформа за нови и нови барања за повеќе колективни права на најголемата немакедонска етничка заедница. Најактуелно од нив во моментов е отфрлањето на формулата за право на употреба на албанскиот јазик како втор официјален јазик во државата, бидејќи го зборуваат 20 проценти од населението. Не, тој треба да стане втор службен јазик без да се наведат 20-те проценти за кои станува збор, особено што на последниот попис албанската етничка заедница забележа зголемување на своето демографско присуство некаде околу 30 проценти. И тие ќе го добијат тоа, бидете сигурни. А понатаму ќе дојде и барањето албанскиот освен да се запишува како втор јазик на униформите на полицијата и армијата, да стане задолжителен и во меѓународната комуникација. Само гледајте.

Но, со Бугарите е поинаку. Што и да постигне албанската етничка заедница во Северна Македонија, тоа нема да влијае на македонскиот идентитет, таков каков што толку години го утврдуваат во близина на Вардар. Различен јазик, различна историја, различна култура и религија. Нема што да се оспорува.

Додека Бугарите се нешто друго. Затоа – ќе чекаат.

Претходна статија

(Видео) Трендафилов: Кај нас има институционална југословенска омраза кон Бугарија, таа и штети на РСМ

Следна статија

Градоначалникот на Благоевград за нападот врз бугарскиот клуб „Цар Борис III“ во Охрид: Да не подлегнуваме на провокациите, луѓето од двете страни на границата не се непријатели

Најново од Истакнато