Дваесет години подоцна по трагедијата кај Карпалак

//

Пишува: Коста Филипов

Признавам, дека поради фактот што ме обзеде носталгично расположение за времето кога работев како дописник во Скопје, не можам да се воздржам, а да не се вратам на најважните настани во поновата историја на Република Македонија. Покрај тоа, во неделата, како што видов, покрај локациите во земјата каде што гореа пожари, дел од политичката елита беше на места поврзани со една од најтрагичните страници на вооружениот конфликт во пролетта и летото на 2001 година. Претседателот Стево Пендаровски заедно со министерката за одбрана Радмила Шекеринска, беа во Прилеп да положат цвеќе и да одржат говори по повод годишнината од смртта на десетте војници од армискиот резервен состав, кои загинаа на патот Скопје-Тетово среде бел ден.

На местото на злосторството – областа Карпалак, исто така, беа положени цвеќиња и беа одржани комеморативни говори, за тоа дека оваа трагедија никогаш повеќе не треба да се повторува и дека никогаш повеќе не треба да се даваат човечки жртви. На двете места, ниту еден претставник на албанската етничка заедница не беше виден дека покажува сочувство, барем од учтивост.

Зборовите, кои се изговараат на денешен ден веќе дваесет години, уште еднаш ја содржеа традиционалната критика кон властите – зошто се уште не е поставен споменик на загинатите десет војници од Прилеп на местото на трагичниот инцидент и зошто луѓето кои се бореа против бунтовниците не го добија заслуженото за својата храброст и саможртва. За разлика од нив, нивните противници, кои не само што не беа судени за злосторства против човештвото, беа доволно добро „компензирани“ за учество во вооружениот конфликт.

Еве вака. Пред дваесет години … Денот беше 8 август 2001 година. Вооружениот конфликт помеѓу силите на владата на Љубчо Георгиевски и бунтовниците од ОНА трае веќе неколку месеци. Ридовите и падините на Шар Планина, над Тетово, станаа бојно поле на кое двете страни дадоа десетици жртви. Но, со посредувањето, би рекол дури и под притисокот на меѓународната заедница, крајот веќе беше на повидок. Договорот за прекин на огнот беше подготвен, само требаше да се потпише.

Само неколку дена подоцна, на 13 август во Охрид, документот беше официјализиран под строгата контрола на меѓународните посредници Џејмс Пардју и Франсоа Леотар во присуство на претседателот Борис Трајковски. Документот беше потпишан од лидерите на четирите главни политички партии во земјата: премиерот Љубчо Георгиевски од ВМРО-ДПМНЕ и Бранко Црвенковски од СДСМ, заедно со Имер Имери од Партијата за демократски просперитет и Арбен Џафери од Демократската партија на Албанците. Како што можете да видите – два плус два, што требаше да значи почитување на етничката рамнотежа во земјата. „Победникот“ беше отсутен – водачот на бунтовничката ОНА, Али Ахмети, кој само една година подоцна ја основа Демократската унија за интеграција.



Новоформираниот бран гордост по победата ги разнебити другите албански партии, и веќе дваесет години, со еден мал исклучок, ДУИ е постојано на власт како коалициски партнер на најголемата македонска партија. Започнала како бунтовничко движење, таа освои водечко место под политичкото сонце во Република Македонија, а по две децении во владата, веќе се откажа да биде активист за човекови права за албанската заедница во земјата. Неодамна, актуелниот лидер Али Ахмети објави дека борбата за колективните права на Албанците е при крај и дека ДУИ се преориентира кон една од модерните европски платформи на партијата, каква што е еколошката. Така, поранешните бунтовници станаа зелени. Пред дваесет години, нивните униформи, што ги носеа на Шар Планина, беа со иста боја – така што работите си дојдоа на своето место.

Но, да се вратам на тој 8 -ми август. Околу девет часот ме вознемири колега со кого си го имавме муабетот и кој од време на време ми „носеше“ вести од нивната редакција. Александар Чомовски, кој тогаш работеше за македонската секција на Дојче веле. „Коста, се случи нешто страшно на патот од Скопје кон Тетово, кај Карпалак … Не знам повеќе детали“. Веднаш го повикав мобилниот телефон на Антонио Милошовски, пријател, а потоа и владин портпарол. Тој веднаш ми одговори, плачејќи. Тој дури и не чекаше да го прашам: „Коста, ужасно е, многу жртви, јави ми се подоцна, сега едноставно не можам“ … Подоцна Антонио беше долго време министер за надворешни работи на неговата земја, тогаш , како и во моментов е претседател на Комисијата за надворешна политика на Собранието. Во текот на овие дваесет години од тие денови, Антонио претрпе интересна метаморфоза од момче кое се сметаше за Бугарин до сегашната политичка позиција како еден од силните антибугарски членови на раководството на ВМРО-ДПМНЕ. Неговиот последен потег во овој поглед беше нацртот на Резолуцијата за „црвените линии“ во преговорите на Северна Македонија со Бугарија, поднесена од него и внесена во собраниска процедура. Проектот стана реалност по консензусното гласање во Собранието и со поддршка на владејачкиот Социјалдемократски сојуз на Македонија на премиерот Зоран Заев.

… Подоцна сам дознав – камион на македонската армија, натоварен со муниција и десет војници резервисти сите од Прилеп, бил погоден од фрлач на гранати во областа Карпалак, на патот Скопје-Тетово. Автомобилот бил погоден, муницијата експлодирала и сите десет војници во него изгореле. Напаѓачите избегале и до денеска не се пронајдени, дури не ја исклучувам можноста да се во денешната власт Скопје – во парламентот, некаде на високите катови на државните институции. Позната историја: прво во Република Македонија, потоа во Косово, униформите беа сменети во свилени костуми и бели чорапи.

Трагедијата беше целосна. Се уште не е јасно кој бил командантот кој им дозволил на војниците да патуваат во камиони со муниција. И зошто луѓето во камионот не преземале мерки на претпазливост? Навистина, војната заврши, политичарите и експертите го подготвуваа текстот на договорот за прекин на огнот, но опасноста не беше одмината. Можеби мислеле дека ништо не може да им се случи на таков отворен терен, преку кој поминува патот од Скопје до Тетово, сега одличен автопат. Среде бел ден. Сепак има еден критичен премин и истиот е точно кај Карпалак, каде што патот се стеснува долж реката, а од двете страни има пошумени ридови. Токму од тоа место е испукана и гранатата. Десет момчиња загинаа, за да станат тажен рекорд во драматичната статистика за конфликтот во 2001 година. Таму, на Карпалак.

Претходна статија

На денешен ден бугарските комунисти ја носат одлуката за македонизација на пиринскиот дел на Македонија

Следна статија

Дробаров: Ќе прифатам да играм за Бугарија, не ме интересира политиката!

Најново од Истакнато