Елисавета Јорданова: Бугарската народна танцова уметност е многу популарна во Америка

Елисавета Јорданова живее, работи и твори во Њујорк повеќе од 15 години. Основач е на ансамблот „Горана“, работи како кореограф, учител, артист и терапевт. Таа неодамна беше одликувана од Асоцијацијата на странски конзули во Њујорк за нејзиниот придонес за бугарската заедница во странство. Првите години од престојот во Соединетите Американски Држави биле тешки, но упорноста, пожртвуваноста и трпението се исплателе, изјави Елисавета за БТА. Таа денес во Њујорк ужива во исполнетиот професионален живот со сопругот и ќерката. Бугарските јадења што ги подготвува ја потсетуваат на нашата земја, но во оваа фаза нема намера да се врати во татковината.

Еве што друго кажа Елисавета Јорданова за рубриката БГ Свет на БТА:

Кога и како решивте да ја напуштите Бугарија и да го започнете својот живот во странство?

Мојата преселба во САД имаше интересен развој. Првпат ја посетив земјата како турист во 1997 година. Во 1998 година, аплицирав и добив Фулбрајт стипендија која ми овозможи да се запишам на магистерска програма по танци на колеџот „Сара Лоренс“ (Sarah Lawrence College). Во 2000 година се вратив во Бугарија поради барањата на Фулбрајт да поминам 3 години во татковината и да ги споделам новостекнатите знаења од областа на танцот со заедницата во нашата земја. Бев вонреден професор во Националното училиште за танцова уметност во Софија и на Академијата за музичка и танцова уметност во Пловдив, каде што предавав импровизација и танцова композиција. Во 2001 година основав мал состав „Elea“ и добив грант од Министерството за култура за модерен танцов проект. Но, во тоа време немаше услови за целосна реализација на модерен танцов артист, а финансискиот надомест беше речиси никаков. Требаше да одржувам час за 5 лева, колку што беше тогашната цена. Во 2003 година „Elea“ учествуваше на Балканската танцова платформа во Букурешт, каде што се сретнав со директорката на Dance Space Projects во Њујорк, која ја познавав од мој претходен настап во еден спектакл. Таа ме покани да учествувам на 25-годишнината на организацијата. Така, во април 2004 година се вратив со танцовото соло „Unfold“. Се сретнав со старите пријатели, повторно прошетав по улиците на Њујорк и почувствував дека морам да се вратам и да се обидам да ја „разгрнам“ својата уметност во градот на танцот.

Во меѓувреме бев вонреден професор на Експерименталната академија за танц во Салцбург (Salzburg Experimental Academy of dance), каде што наставата беше на англиски јазик, но потоа требаше да комуницирам на германски и тоа ми беше пречка.

Во Њујорк морав да тропнам на многу врати на студија и уметнички организации за да барам спонзорство за работа. Со помош од еден пријател, успеав да добијам уметничка виза за исклучителни способности и меѓународни постигнувања, што беше моја пресвртница.

Со какви предизвици се соочуваат Бугарите далеку од својата татковина, како започна сѐ за вас по вашето пристигнување во САД?

По моето официјално пристигнување почнав да одржувам часови по танц, на почетокот еднаш неделно. Морав да станам видлива за танцовата заедница, присуствував на танцови претстави и разговарав со поранешни соученици, проширувајќи го мојот професионален круг. Првите 3 години беа многу тешки, но бев трпелива и многу упорна. Работев дури и како фитнес тренер во познатиот хотел Карлајл (Carlyle), тренирајќи некои познати личности. Од разговорите со многу Бугари во Њујорк, знам дека на сите им требаа околу 5-10 години за целосно да се етаблираат во САД. Потребна е жртва и социјална активност за луѓето да знаат кој си, што не е лесно.

Кога го основавте фолклорниот ансамбл „Горана“ и како најдовте истомисленици за таа иницијатива?

Се сретнав со неколку танцови уметници и ги прашав дали сакаат да учествуваат во мојот нов проект. На почетокот ја истражував современата кореографија. Моето прво танцово образование во Бугарија беше за народни танци, пред да ја добијам стипендијата Фулбрајт, но отсекогаш сум имала голем интерес за кореографија и модерни танци. Но, неочекувано бев поканета да водам работилница за народни танци и така почна да се отвора мојата кариера. Семинар по семинар, во 2005 година добив покана да започнам неделни лекции во организацијата за музика и танци „Лотус“ (Lotus Music and Dance).

Сè повеќе луѓе, претежно американци, ги посетуваа моите часови па направив кратка и лесна кореографија за настап на еден од деновите на отворените врати на Lotus Music and Dance, под името „Elea Gorana dance collective“. Изведувачи бевме јас, ќерка ми, една руска танчерка и една американка – и двете беа мои колешки во фитнес центарот. Со тој настап моето име стана познато и повеќе Бугари почнаа да ги посетуваат моите часови. Ансамблот „Горана“ (Gorana dance) произлезе природно од моите неделни активности.

Колку луѓе работат во ансамблот во моментов и какви настани ви претстојат?

Минатата година ансамблот „Горана“ прослави 15 години од своето формирање. До сега имав четири различни состави, бидејќи луѓето се преселуваат, се мажат/женат, раѓаат, се враќаат во Бугарија или едноставно се откажуваат. На моите часови и настапи учествуваа над 100 луѓе. Тоа се луѓе кои немаат танцово образование, ретко кој играл во Бугарија во средношколските години. Требаше да ги обучам од основно до професионално ниво. Моментално имам 15 танчери кои не добиваат надоместок. Добиваме грантови за продуцирање на нашите претстави и сами плаќаме за нашите студија и костими. Затоа многу малку посветени останаа со мене во последните 10-12 години. Потребни се љубов и доверба во она што го правиме.

Како се доживува бугарската народна музика преку океанот, дали со своите ритми успева да го освои локалното население?

Нашата фолклорна танцова уметност е многу сакана во Америка. Неодамна, заедно со една моја танчерка, бев домаќин на „Хоротеката“ во Њујорк, каде што не само Бугари, туку и Американци доаѓаат да танцуваат. Со текот на годините ја изградивме нашата публика – 50 проценти Бугари и 50 проценти Американци. Како што напоменав, добивме неколку грантови од Културниот совет на Менхетен и Фондацијата Тиенадара за да ги реализираме моите уметнички идеи за спектакли.

Неодамна добивте одликување од Асоцијацијата на странските конзули во Њујорк за вашиот придонес за бугарската заедница во странство. Што значи тоа за Вас?

Наградата, доделена на вкупно 15 жени од Њујорк кои работат за поддршка на нивните заедници, беше големо признание за моите безбројни вечери во студиото далеку од моето семејство, безбројните часови за пишување проекти и правење декорации за глава, продуцирање на претстави, основање на неделна програма за детски народни танци во едно од бугарските училишта во Њујорк и нејзино раководење осум години, заедно со уште многу други напори.

Како успевате да ги комбинирате вашите различни активности? Работите како кореограф, учител, артист и терапевт.

Кореограф, учител, артист и терапевт стојат под една шапка – танц. Во 2006 година бев поканета како професор по танцова уметност во театарот „Џојс“ (Joyce Theаter) и така обезбедував краткорочни танцови резиденции. Програмскиот директор реши да ми даде паралелки со ученици со посебни потреби. Тоа ме наведе да користам различни пристапи кои вклучуваат танц. Разбрав дека треба да поминам некои дополнителни курсеви и да го продолжам моето образование во таа област, вклучително психологија и танцова терапија. Затоа решив да се вратам на училиште и да дипломирам на колеџот „Сара Лоренс“ по втор пат за да добијам магистерска диплома по танцова терапија. Тоа ми даде можност 4 години да работам во психијатриско одделение, а истовремено продолжив да си одржувам репетиции со „Горана“. Така што, да, неверојатно е да се замисли дека еден човек може истовремено да носи три или четири различни одговорности. Не е лесно, но кога човек го сака она што го прави, работите функционираат.

Загрижени ли сте за ситуацијата во Бугарија, ги следите ли настаните кај нас?

Имам семејство и пријатели во Бугарија и затоа се трудам да бидам информирана. Освен тоа, секоја година ја посетував Бугарија пред КОВИД.

Има ли нешто што секогаш ве потсетува на родната земја – сувенир, гозба или човек?

Сакам да готвам, затоа многу често подготвувам бугарски јадења за моите американски пријатели кои сакаат баница, чорба од грав, јагнешко месо. Си правам сопствено кисело млеко со бугарски потквас.

Има ли околности кои би ве натерале да се одлучите да се вратите во Бугарија?

Бидејќи моите родители починаа, немам причина да се вратам во овој момент. Имам многу напорен и исполнет професионален живот, сопруг во Њујорк. Мојата ќерка Ива неодамна доби уметничка виза, па така и таа е блиску до мене.