Историјата како услужлива учителка

Пишува: Костадин Филипов/Труд

Му се чудам на паметот на Бујар Османи, министерот за надворешни работи на Северна Македонија. Да се ​​пожали дека ќе морал да работи со шестиот последователен колега од бугарска страна во последните две, две и пол години, мислејќи на Марија Габриел. Тоа ја спречувало работата и изнаоѓањето решенија за нашите односи итн.

Наместо да се радува, Османи се жали. Бидејќи да работеше подолго време со секој од шестмината, како со Екатерина Захариева, да речеме, на секој наш шеф на дипломатијата ќе му станеше јасно со кого си има работа и ќе му ја ставеше границата, што Бујар ја заслужува. Во овој краток период на политичка неизвесност кај нас беа назначени тројца редовни – Захариева, Генчовска и сега Габриел и тројца службени министри за надворешни работи – Светлан Стоев, Николај Милков и Иван Кондов. Екатерина Захариева најдолго работеше со Османи, таа имаше доволно време да го запознае однесувањето и платформата на која стои нејзиниот партнер и да му го даде заслуженото одбивање. Останатите додека се запознаат, додека се научат да го разликуваат вистинското од имагинарното и додека почувствуваат дека се обидуваат да ги прават будали од другата страна на Вардар зад инаку убаво лице на д-р Османи, веќе ги сменија. Да не зборуваме дека во играта имаше и седми играч, премногу активен во улогата на советник на премиерот Петков, кој се обидуваше да одигра независна улога, преминувајќи ја границата од таму каде што започнува националниот интерес на Бугарија.

Како што рече Бујар Османи, не може да се добие друг впечаток освен дека тој долго време ќе ја води надворешната политика на Северна Македонија. Или барем во тие девет месеци во кои Марија Габриел ќе биде на чело на бугарската дипломатија. Чудното е, меѓутоа, што неколку часа откако инсистираше да се сретне и да се запознае со Марија Габриел, Османи во име на неговата политичка моќ на социјалните мрежи објави дека ДСИ е подготвена да го исполни условот што го постави опозициската ВМРО -ДПМНЕ да дојде на власт само ако истата ја напуштат луѓето на Али Ахмети.

Вакво барање лидерот на ВМРО-ДПМНЕ му упати на премиерот Димитар Ковачевски на нивната билатерална средба минатата среда, кога Ковачевски му предложи на опозицискиот политичар да му отстапи пет од министерските места кои во моментов ги имаат социјалдемократите. Се разбира, предлогот на премиерот и лидер на СДСМ не беше манифестација на политички алтруизам, бидејќи наспроти него очекува пратениците од ВМРО-ДПМНЕ со своите гласови да ги пополнат неколкуте бројки што недостасуваат за двотретинско мнозинство со кој ќе се смени уставот и ќе се внесат Бугарите во него.

Одговорот на Мицковски беше да, но без ДУИ. А Османи одговори – да, веднаш, кога станува збор за отворање на патот на земјата за преговарачкиот процес за членство во Европската Унија.

Мицковски има причина да биде крајно непријателски настроен кон ДУИ. Како што велат, тој ќе им наплати. На парламентарните избори на 11 декември 2016 година, ВМРО освои само два пратеници повеќе од тогашната опозициска СДСМ на Зоран Заев, која доаѓаше на бранот на „Шарената револуција“. Победа, но недоволна за мнозинство. Лидерот на ВМРО-ДПМНЕ повторно ќе беше премиер доколку неговиот коалициски партнер ДУИ во последен момент не одлучеше дека веќе не е корисно да се биде на власт со Груевски и одбра да коалицира со СДСМ на Заев. Груевски отиде во опозиција, дојде времето на Заев.

Ако ништо друго, политичката акробација на средбата на Ковачевски со Мицковски поттикна нова динамика во потрагата по политичко решение за исполнување на условот за уставни измени. Се создава ситуација која веќе е „дежа ву“ во историјата на младата држава.

Во суштина, Ковачевски сега предлага форма на широка коалиција меѓу владејачката партија и опозицијата. Слична ситуација имаше и летото 2001 година, кога беше потпишан Охридскиот мировен договор по вооружениот конфликт на Шар Планина. Повеќе под притисок од надвор, а помалку од желбата на владејачката ВМРО-ДПМНЕ на чело со Љубчо Георгиевски, се формира влада со учество на опозициската СДСМ на Бранко Црвенковски. Мораше да се спаси кревката државност на Република Македонија. За клаузулите од Охридскиот договор, со кој беше ставен крај на конфликтот, да се рефлектираат во Уставот на земјата, потребно беше двотретинско мнозинство. Коалициската влада на широк спас го обезбеди тоа. Граѓанскиот мир беше зачуван, етничката рамнотежа беше загарантирана преку повеќе колективни права на албанската заедница во земјата. До денес, дваесет и две години подоцна, кога се води дебата за тоа дали се што е напишано во Договорот е веќе уставно обезбедено или има уште да се посакува.

Ова е еден од моделите на обезбедување мнозинство за измените на Основниот закон. Другиот модел е понов и е поврзан со спроведувањето на Договорот од Преспа меѓу Грција и Република Македонија. На премиерот Зоран Заев му недостигаа осум пратенички гласови за мнозинството да ги изгласа измените. Заев не се ни обиде да бара договор со опозицијата во форма на ВМРО-ДПМНЕ, која сè уште не можеше да се вразуми во тој момент дека ја изгубила власта и дека нејзините лидери, вклучително и нејзиниот претседавач Никола Груевски, се предмет на законски прогон. Како прагматичен човек кој од бизнисот влезе во политиката, Заев едноставно купи осум пратеници од опозицијата, кои во тоа време беа или во домашен притвор или во истражен затвор во Скопје. Сите тие, за учество во една или друга форма во насилство во парламентот на земјата вечерта на 27 април 2017 година. Тој дојде на чело на владата на земјата со ветување дека ќе ја прекине употребата на судскиот систем како политичка алатка карактеристична за режимот на Груевски, Заев го направи токму тоа што систематски го правеше неговиот претходник. Неговата „поддршка“ или оправдување беше препораката на висок функционер од Брисел кој советуваше „одлуките да се носат на балкански и рационален начин“.

Обвиненијата против осуммината беа отфрлени, апсењата беа укинати и сите отидоа во Собранието на денот на гласањето и обезбедија мнозинство од 80 гласа за промени, од кои најболна беше промената на името на Северна Македонија. Дури се вели, и со прилично голем кредибилитет, дека покрај сето ова имало и големи суми кои влегле во џебовите на оние од „ноќта на крвавите глави“.

Гледајќи го сега односот на силите во Собранието, мислам дека Ковачевски ќе користи некаква мешана верзија на опишаните два модели за гарантирање на парламентарно мнозинство. Нему му недостасуваат точно толку гласови, колку што му недостасуваа на Зоран Заев пред пет години – осум. Тој на средбата со Мицковски предложил ВМРО-ДПМНЕ да дојде на власт без избори наспроти потребната собраниска поддршка. Но слушам дека Ковачевски и неговиот прв вицепремиер Артан Груби од ДУИ веќе ги имале „во раце“ точно онолку пратеници од ВМРО-ДПМНЕ колку што им требале. Иако сите 44 пратеници од опозицијата се изјаснија дека нема да ги поддржат уставните измени бидејќи тоа би ја „бугаризирало“ Северна Македонија.

Ќе видиме.