Книжевното наследство на македонските Бугари во Америка

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Издавачката дејност на македонските Бугари кои емигрирале во Америка е нераскинливо поврзана со нивната организација. Веќе во 1902 година се основани Македонско-бугарските патриотски друштва, со што почнува да излегува и првиот весник на бугарски јазик во САД „Борба“. Малку подоцна, во 1907 година, во Гранит Сити почнал да излегува еден од најдолгообјавуваните бугарски весници во САД, Народен глас. Излегувал до 1950 година. Истиот весник одиграл важна улога во обединувањето на бугарската заедница.

Сепак, рекордер е весникот „Македонска трибуна“, издание на МПО во САД и Канада. Излегува без прекин од 27 февруари 1927 година, а првиот број излегол благодарение на Атанас Шинков, доселеник од Костур и член на МПО „Илинден“ во Њујорк, кој донирал во спомен на својот братучед Никола Шинков, кој починал. како член на ВМОРО, значителната во тоа време сума од 1375 долари.

„Македонска трибина“ долго време е неделно издание и дури во 1984 година се воспоставила практиката да се издава двапати месечно, а денес излегува еднаш месечно. Вкупно, повеќе од 3.500 броеви се објавени од 1927 година, а весникот има претплатници во 33 земји на 5 континенти. Самиот факт што излегува 95 години го прави не само најстариот бугарски весник, туку и еден од највлијателните, бидејќи во периодот 1944-1989 година, весникот бил единствениот бранител на бугарската кауза во Македонија.

Првично „Македонска трибуна“ излегува само на бугарски јазик, но промените во македонско-бугарската емиграција доведуваат до промена на изгледот на весникот. Првично, некои од документите на МПО се појавувале на англиски јазик, а во 60-тите години, започнало печатењето на страница на англиски јазик за да се приклучат на каузата и претставниците на 2-та и 3-та генерација мигранти. До 2000 година, „Македонска трибина“ беше двојазичен бугарско-англиски весник, а потоа излегува само на англиски јазик, бидејќи бројот на потомците на поранешните мигранти, што зборуваат бугарски јазик станува се помал.

Основна карактеристика на бугарскиот јазик на кој што излегува „Македонска трибина“ е тоа што се користи правописот се користи до 1945 година. МПО дефинитивно не сака да го користи новиот отечественофронтовски правопис, бидејќи смета дека софиското одбивање на некои од кириличните букви и особено знакот за самогласката Јат, ја поддржува вештачка поделба и им служи на интересите на Белград и Скопје, кои се обидуваат да создадат нов македонски јазик. Овој момент сè уште има свои морални димензии, бидејќи го поставува прашањето како да се цитираат текстовите на авторите од македонско-бугарската емиграција по 1945 година, бидејќи тие се категорично против новиот правопис!

Треба да се нагласи дека ако изданијата на весникот до 1934 година биле важни главно за проучување на организираното движење на македонските Бугари во Америка, по државниот удар од 19 мај во Бугарија, кога било забрането илегалното и легално ослободително движење на македонските Бугари МПО останува единствената организација во светот, која е претставник на оваа борба за слобода. Тоа бил периодот кога биле воспоставени каналите за контакти со илегалните дејци од Македонија и истите биле користени подоцна до падот на комунизмот во 1989 година.

Освен весникот, редакцијата на Македонска трибуна објавува и голем број други материјали на МПО. Тешко е да се наведе нивниот вкупен број, бидејќи заедно со книги, брошури, календари, па дури и учебници за потребите на бугарските училишта во склоп на црквите, организацијата печати и нејзини меѓународни меморандуми за актуелни прашања од македонското прашање, годишните извештаи на Централниот Комитет, говори на официјални гости говорници на конгреси, разни студии, референтни книги и каталози.



Засекогаш ќе останат вредни примери големиот „Македонски алманах“ од 1940 година, зборникот „Илинден 1903-1953“, книгите на Иван Михајлов „Македонија – Швајцарија на Балканот“ (1949), „Надигането на Македония за свобода през 1903 г. Великото въстание“ (1953), „Как пишеха нашите народни будители и герои“ (1956), „Истинският образ на неуравновесения Кр. Мисирков“ (1969), „Професор Стйепан Антоляк добре се измъкна“ (1969), „Македонският въпрос и Югославия“ (1971), „Цола Драгойчева пише „история“ (1972) и мн. др.

Преминот на весникот „Македонска трибуна“ целосно на англиски јазик несомнено беше пресвртница во развојот на МПО. Пред да се префрли на англиското издание, ЦК одлучи во септември 1999 година да ја објави книгата „Македонска трибина. Прва страница: Важни настани од 20 век“. Таа содржи избрани 400 први страници од најважните броеви објавени до тогаш. Текстот на секоја статија е преведен на англиски јазик и на тој начин се гради меѓугенерациски мост кој им овозможува на сегашните граѓани на САД и Канада со македонско-бугарско потекло да дознаат повеќе за идеолошките основи и борбите на нивните предци.

Од особена важност во оваа книга е оценката на МПО за периодот 1940-1949 година, наречен „години на надеж и разочарување“. Освен настаните од април 1941 година, кои доведоа до воспоставување на бугарската управа, која несомнено донела национална слобода на Македонија, внимание било посветено и на промените што се случиле по крајот на 1944 година. Издавачот проф. д-р Лубомир Тодоров од Бостонскиот Универзитет, кој е и главен уредник на Македонска трибуна пишува дека и покрај сите негативни сигнали кои доаѓаат од Југославија, МПО се уште се обидува да и даде шанса на новоформираната југословенска Република Македонија… Многу наскоро, вистината за југословенска Македонија се открила. Наместо да ги исполни идеалите на ВМРО, МПО и македонското ослободително движење, југословенска Македонија станува сателит на Белград, југословенска колонија управувана од брутален марионетски режим на просрпски комунисти. Наместо да биде продолжение на вековната македонска борба за слобода, југомакедонската република станува нејзина антитеза.

Токму оваа оценка е фундаментална во активностите на МПО во наредниот период и особено во 70-тите години, окарактеризирани како „заштита на нашето наследство“. За истиот се вели: „юго-македонските комунисти се борят усилено да създадат свое собствено уникално минало, за да оправдаят и подсигурят бъдещето си. Заслепени от фанатичен антибългарски стремеж, юго-македонските историци стават известни по целия свят с наивните си фалшификати на исторически документи“.

Иако МПО никогаш не отстапи од објективните факти, ситуацијата во раните 1990-ти, кога денешна Северна Македонија и формално прогласи отцепување од Југославија, македонско-бугарската емиграција во Америка го сфати тоа, како реализација на идеалот на автентичната ВМРО. Затоа, овој период од раководството на МПО беше прифатен како „триумф на независноста на Македонија“. По аналогија со заблудата од крајот на 1944 година, првично се веруваше дека „борбата на нашиот народ… заврши со создавање на независна Република Македонија на почетокот на 1990-тите“.

Постепено, сепак, сè повеќе луѓе во МПО сфаќаат дека официјалната политика на нереформираното Скопје ги репродуцира сите злобни практики од минатото на Југославија, со што се обидува да обезбеди антибугарска иднина. Томас Лебамов, еден од лидерите на МПО, неодамна изјави: „Јас сè уште не заземам страна“, мислејќи на фактот дека денешна Северна Македонија не се поклопува со идеалот за слободна и независна Македонија. Како резултат на тоа, сè повеќе членови на МПО и поединечни локални организации се спротивставуваат на модерната пропаганда на Скопје, која се обидува да го прогласи социокултурното наследство на македонските Бугари во Америка за „македонско“.

Претходна статија

Што велат отоманските записи за Бугарската егзархија?

Следна статија

Генчовска: Прашањето за РС Македонија нема да се реши до крајот на француското претседателство со Советот на ЕУ

Најново од Истакнато

Последниот атентатор (8)

Спомени на Крсто Петрушев (1913-2007) од Богданци, припадник на ВМРО, запишани од Владимир Перев. На почетокот