Меѓу Рилскиот манастир и просветата – делото на Неофит Рилски
Неофит Рилски е бугарски просветител, монах и книжевник. Тој се смета за основоположник на светската просвета во Бугарија. Има големи заслуги за образованието на населението во раната фаза на Преродбата, пишува БГНЕС. Кревањето на неговата национална самосвест и во подоцнежен период борбата за самостојна и независна црква, подоцна се претвораат во борбата за независна и целокупна Бугарија. Од многу негови истомисленици и ученици е нарекуван „първий просветител болгарский“.
Неофит Рилски е роден во 1793 година во Банско. Светското му име е Никола Поппетров Бенин. Во младоста покажува интерес кон науката и црковната служба. Образованието го стекнува во килијното училиште во својот роден град, а подоцна учи во Рилскиот манастир и во градот Мелник, каде што се запознава со грчкиот јазик и култура. Откако го прима монаштвото под името Неофит, извесно време престојува и предава во Рилскиот манастир, кој станува центар на неговата книжевна и просветителска дејност.
Бил учител во многу градови. Бил канет повеќепати во Стара Загора и други градови поради добриот углед. Неофит Рилски успева да воведе нови методи во бугарското образование. Познат е по своето трудољубие, скромност и посветеност кон народната просвета.
Во 1835 година ја издава „Болгарска граматика“, што е едно од неговите најзначајни дела. Тоа е првата бугарска граматика напишана на разбирлив јазик. Со неа Неофит Рилски ги поставува темелите на современиот бугарски книжевен јазик и придонесува за развојот на националната самосвест за време на бугарската Преродба.
Други негови дела се „Взаимоучителни таблици“, „Краткое и ясное изложение“, „Христоматия славянского язика“, „Описание болгарскаго священаго монастиря Рилскаго“, „Словар на бугарскиот јазик, протолкуван од црковно-словенски и грчки јазик“, „Краснописание“ и други. Тој е креатор и на првиот бугарски глобус.
Неофит Рилски умира во 1881 година на 4 јануари во Рилскиот манастир, каде што е и погребан. Делото на монахот оставило длабока трага во историјата на бугарското образование, јазик и култура. Константин Иречек го определува како „патријарх на бугарските писатели и педагози“.
