Надворешната политика на владата на Румен Радев: ЕУ, НАТО, Црното Море и заштита на Бугарите во странство

Анализа на БГНЕС

Надворешнополитичката програма на владата на Румен Радев за периодот 2026–2030 година го поставува членството на Бугарија во Европската Унија и НАТО како основоположна рамка, а истовремено предвидува поактивно учество во донесувањето одлуки и појасно застапување на националните интереси.

Во текстот е запишано дека целта веќе не е самото членство во европските и евроатлантските структури, туку „ефикасноста со која тоа се користи“. Меѓу главните насоки се безбедноста во Црното Море, придонесот кон одбранбените способности, заштитата на правата на Бугарите во странство, зајакнувањето на дипломатската служба и развојот на билатералните односи. Програмата содржи конкретни мерки и рокови, кои во значителен дел се распределени до 2030 година.

ЕУ и НАТО остануваат основоположна рамка

Во програмата изрично е запишано дека членството во ЕУ и НАТО останува „основоположна“ рамка за бугарската надворешна политика. Во документот се споменува и промена во дневниот ред: „Резултатот не се мери со фактот на членството, туку со ефикасноста со која тоа се користи.“

Во рамките на ЕУ се предвидува „координирана и доследна политика“, активно учество во процесот на донесување одлуки и заштита на националниот интерес „принципиелно, методично и аргументирано“. Практичниот пристап вклучува рано идентификување на европските досиеја од национален интерес, формирање национални позиции и градење коалиции со други држави.

Посебно место им е посветено на преговорите за Повеќегодишната финансиска рамка на ЕУ за периодот 2028–2034 година. Програмата предвидува координирана национална позиција и работа со држави со слични интереси. Како цели се наведени „задржување на нивото на финансирање за кохезија и земјоделство“ и пристап до новите европски инструменти за „одбрана, поврзаност и технологии“.

Бугарија како држава на надворешната граница на ЕУ и НАТО

Во однос на НАТО, програмата не предвидува промена на стратешката рамка. Акцентот е ставен врз придонесот на Бугарија кон заедничката безбедност.

„Бугарија е држава на надворешната граница на ЕУ и НАТО и ќе дејствува како таква“, се посочува во документот.

Како конкретни насоки се определени придонесот кон одбранбените способности, поморската безбедност и стабилноста на Западен Балкан.

Овој пристап е поврзан и со разбирањето дека националните интереси треба да се заштитуваат преку активно учество во меѓународните формати. Програмата предвидува градење коалиции и застапување на бугарските позиции во ЕУ, НАТО, ОБСЕ, ОН и Советот на Европа.

Црното Море – самостоен приоритет во безбедноста

Црноморската безбедност зазема посебно место во програмата. Основната формулација е кратка и конкретна: „Безбедноста на Црното Море е дел од безбедноста на Унијата.“

Во оваа рамка е предвидено создавање „Центар за поморска безбедност во Црното Море во спроведување на Стратешкиот пристап на ЕУ кон регионот на Црното Море“. Рокот за реализација на оваа мерка е мај 2030 година.

Црното Море е вклучено и во пошироката концепција за европска поврзаност. Програмата предвидува дипломатска поддршка за интегрирањето на Бугарија во европските и трансрегионалните маршрути за пренос на енергија, стоки и податоци, „вклучително и преку Црното Море“.

Така, во самиот документ поморската безбедност и транспортната, енергетската и дигиталната поврзаност се поставени во заедничка геополитичка насока.

Дипломатската служба како дел од националната безбедност

Значителен дел од програмата не е посветен на конкретна држава или регион, туку на самата дипломатска служба.

Документот како проблеми ги посочува „демотивацијата, одливот на експерти и губењето на институционалната меморија“, кои ги поврзува со долгогодишното намалување на буџетот на Министерството за надворешни работи.

Затоа е поставена цел дипломатската служба да биде обезбедена „рамноправно со останатите институции од системот на националната безбедност“.

Предвидени се измени на Законот за дипломатската служба, нов Правилник за организација на МНР, модернизација на кадровската политика, конкурентни примања и појасно поврзување на кариерниот развој со резултатите.

Посебна мерка предвидува „Вклучување на МНР во системот на националната безбедност на рамноправна основа со останатите ангажирани институции“. Рокот за оваа мерка е јуни 2028 година.

Дигитализација на конзуларните услуги

Една од најконкретните обврски е поврзана со услугите за бугарските граѓани во странство.

Во програмата е запишано дека „дигитализацијата на конзуларните услуги е најопипливиот чекор“, при што целта е „државата да биде достапна за граѓанинот, без оглед каде се наоѓа тој“.

Предвидена е дигитализација на Централната управа и дипломатските претставништва, вклучително и воведување вештачка интелигенција во аналитичката и административната работа и создавање единствена платформа за планирање и известување за надворешнополитичката дејност.

Крајниот рок за оваа мерка е декември 2028 година.

Предвиден е и единствен меѓуресорски механизам за дејствување при кризи што ги засегаат бугарските граѓани во странство и бараат евакуација. Рокот за неговото усвојување е декември 2026 година.

Бугарските заедници во странство

Заштитата и врската со Бугарите надвор од земјата се посебен приоритет во програмата.

„Бугарите во странство се национален ресурс и неформални амбасадори на земјата“, се посочува во документот.

Предвидена е поддршка за организации на бугарските заедници во Југоисточна Европа, Украина и Молдавија, како и за зачувување на културно-историското наследство на бугарската емиграција од географскиот регион Македонија во САД и Канада.

Програмата предвидува и изработка на програма за поттикнување на враќањето на Бугарите од странство.

Посебна мерка е насочена кон поддршка на бугарските организации и медиуми во странство за градење капацитети за спротивставување на дезинформациите, лажните вести и „лажното и злонамерно медиумско влијание“.

Северна Македонија и правата на Бугарите

Односите со Република Северна Македонија се посебно формулирани во делот за билатералната дипломатија.

Програмата предвидува „добрососедски односи“, но ги поврзува со „исполнувањето на преземените обврски и со реалната заштита на правата на Бугарите во Република Северна Македонија“.

Рокот за оваа политика е мај 2030 година.

Истовремено, документот предвидува зајакнување на односите со останатите држави од Западен Балкан – Србија, Албанија, Косово, Црна Гора, Босна и Херцеговина – како и со Турција.

Предвидено е продлабочување на стратешкото партнерство со Грција и Романија, односите со Кипар и дијалогот со Хрватска.

Во програмата се нагласува дека „Бугарија го поддржува проширувањето како инструмент за стабилност во сопствениот регион“.

САД, државите од ЕУ и пошироката билатерална дипломатија

Во односите со државите од ЕУ, билатералната дипломатија е определена како инструмент за градење коалиции по приоритетните европски досиеја.

Посебно се наведени Франција, Германија, Италија, Шпанија и Полска, како и земјите од Европскиот економски простор и Обединетото Кралство.

Во однос на САД, програмата предвидува „надградување на стратешкото партнерство“, вклучително и работа за вклучување на Бугарија во Програмата за безвизно патување.

Предвидено е и зајакнување на политичкиот дијалог со Канада и со државите од Латинска Америка и Карибите. Посебно се наведени Источна Европа, Централна Азија, Блискиот Исток, Африка и Азиско-пацифичкиот регион.

Економската дипломатија како основа на билатералните односи

Програмата ја определува економската дипломатија како „основа на нашите билатерални односи“.

Целта е градење „трајни партнерства во сектори со висока додадена вредност“.

Меѓу приоритетните сектори се микроелектрониката, вештачката интелигенција, одбранбената индустрија и енергетиката.

Предвидени се заеднички кампањи на МНР, економските институции и агенциите, како и „единствено претставување на Бугарија на меѓународни деловни форуми и саеми“.

Програмата вклучува и завршување на процесот за пристапување кон ОЕЦД, при што рокот за добивање покана за членство е јуни 2027 година.

Јавна дипломатија и спротивставување на хибридните закани

Последниот од главните блокови е поврзан со меѓународниот имиџ на Бугарија.

Програмата предвидува анализа на „тенденциозни и негативни наративи“ поврзани со бугарската надворешна политика и стратешки комуникации „со цел спротивставување на хибридните закани“.

Планирана е програма во областа на јавната, културната и дигиталната дипломатија за периодот 2026–2028 година.

Предвидени се и меѓународни комуникациски кампањи во кои ќе учествуваат успешни Бугари кои живеат и работат во странство.

Што е предвидено како резултат до 2030 година

На крајот од разделот програмата самата ги наведува очекуваните ефекти. Меѓу нив се „подобрување на надворешнополитичкото позиционирање на Бугарија“, „создавање Центар за поморска безбедност во Црното Море“, „финализирање на преговарачкиот процес и пристапување кон ОЕЦД“, дигитализирање и подобрување на конзуларните услуги и изградба на „ефикасна, современа, квалификувана и достоинствена дипломатска служба“.

Во документот исто така се посочува „зголемување на бројот на економски мисии и зголемување на бројот на склучени билатерални документи или документи што се во процес на преговори“.

Програмата за надворешна политика до 2030 година ги поставува ЕУ и НАТО како непроменета основоположна рамка, но предвидува поактивно учество во нив и градење коалиции за заштита на бугарскиот интерес.

Покрај тоа, таа ги определува Црното Море, Западен Балкан, бугарските заедници во странство и зајакнувањето на дипломатската служба како самостојни насоки.

Документот содржи конкретни рокови до 2030 година за институционални промени, конзуларни услуги, дипломатско присуство, односите со соседните држави, меѓународните организации и создавањето Центар за поморска безбедност во Црното Море.