Непознатите нови борби за Македонија: Освоената театарска сцена во Белгија

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Масовните бегства од Југославија почнуваат во 50-тите години на минатиот век, а проблемот дури стигнува и до ОН. Група од 300 млади бегалци, главно од Вардарска Македонија – Преспа, Битола, Прилеп, Струмица и Охрид, по долг престој во грчките кампови, пристигнува во март 1957 година во Белгија под покровителство на ООН. Повеќето од нив веќе поминале низ југословенските затвори, каде стапиле во контакт со осудени активисти, од кои некои се пионери на ослободителното движење на македонските Бугари.

По доаѓањето во Белгија, една од нивните први активности била да побараат контакт со прогонетиот Иван Михаилов, член на последниот Централен комитет на автентичната ВМРО, како и со организираното македонско ослободително движење во САД и Канада. Бил формиран иницијативен комитет, предводен од Иван Донков, кој бил под директно раководство на Асен Аврамов, еден од најблиските соработници на Иван Михаилов. Започнало организирање на новопристигнатите бегалци. Така, на 1 декември 1957 година, во Брисел е основано Друштвото „Тодор Александров“.

Една од темите за кои се дискутирале на основањето било „прашањето за народите што живеат во Македонија, имено – Бугарите, Турците, Грците, Ароманците, Евреите, Албанците и која е целта на Тито да ги негира македонските Бугари и да ги уништи преку обидот за создавање од Белград на „Македонска нација и јазик“. Во протоколите е напишано дека „Бугаринот од Македонија треба да се нарекува така кога сака да ја изрази својата националност. И како што другите македонски националности ги негуваат своите јазици, така и македонските Бугари мора цврсто да се бранат и да се борат за својот бугарски јазик, иако тие зборуваат соодветни македонско-бугарски дијалекти … Целта на Белград е уништување на македонските Бугари , затоа лажно проповеда дека се од друга непостоечка македонска нација и јазик “.

Откако јасно ги формулирале своите идеолошки принципи, само неколку дена подоцна организацијата го основа својот комитет во Шарлероа, а подоцна се појавила и во градот Шатено. Со текот на годините, организираните македонски Бугари во Белгија, преку разни настани, го држеа отворено македонското прашање, објавија некои од делата на Иван Михаилов и, исто така, комуницираа со хрватското ослободително движење во Европа.

Активноста на друштвото Тодор Александров го загрижува белградскиот диктатор Тито. Во 1958 година, југословенската легација предава протестна нота на белгиската влада, барајќи таа да биде забранета, бидејќи била составена од „комитаџии“. Брисел не подлегнува пред југословенските барања, а македонските Бугари со посебна декларација изјавуваат: „Овде е вистинската демократија, слободата е загарантирана за сите … Ние сме горди што живееме во слободна и демократска земја како Белгија“.

Една од најхрабрите акции на друштвото „Тодор Александров“ е поврзана со посетата на ансамблот за народни игри и песни „Орце Николов“ од Скопје. Раководството на друштвото смислува план, според кој непосредно пред настапот на 6 декември 1961 година во белгискиот град Анверс, големата сцена „Аполо“буквално ќе биде преземена.

На истиот датум, членовите на друштвото патувале со автобус до Антверпен, каде што започнале да делат летоци на француски и фламански јазик, за да ги информираат луѓето за „ропскиот режим во Македонија“. Големо изненадување предизвикува потегот на Георги Данев, кој скока пред играорците пред почетокот на изведбата. Среде силен аплауз, тој на француски јазик изјавува: „Сега ќе го видите прекрасниот македонски фолклор, кој го милува окото и ја исполнува душата со радост. Ова се танци на девојки и момчиња кои потекнуваат од прекрасните шуми и полиња на нашата драга поробена Македонија … Апелираме до вашите благородни срца за братско сочувство кон нашите поробени татковци и мајки, браќа и сестри, кои сè уште страдаат од пеколни маки под режимот на диктаторот Тито. Србокомунисти располагаат со животот на поробениот народ, тие исто така располагаат и со животите на овие невини девојчиња и момчиња-наши сестри и браќа “.



Овие зборови биле примени со продолжен аплауз од страна на Белгијците. Кулминацијата дошла откако Данев одржува друг говор пред зачудените очи на скопската трупа, на нивниот „мајчин бугарски јазик“. Георги Данев вели: „Ризикувајќи ги нашите животи, ослободени од синџирите на ропство, најдовме засолниште во слободната и културна Белгија, ние овде, патриотските македонски Бугари, ги осудивме своите животи на нашата праведна и света борба за слобода и човечка правда за нашиот поробен народ … Се надеваме дека злосторствата и дивјаштвото скриени под маската на лажниот социјализам и лажната демократија нема да ги измамат вашите будни совести, ниту пак ќе ја измамат совеста на културното човештво “. Говорот завршува со извиците „Да живее слободна и независна Македонија! Да живее слободна и културна Европа! Да живее мудриот и голем водач Ванчо Михаилов!

По овој емотивен говор, Георги Данев подава кутија чоколадни бонбони на една од играорките, која ја притиска кон себе. Во тој момент двајца претставници на југословенската тајна полиција УДБА започнале да ја влечат кутијата од младата девојка, која не сака да ја пушти. Во салата се слушаат силни протести и врева.
Веднаш по овој настан, југословенската легација во Брисел повторно протестираше до белгиските власти.

Од оваа причина, следниот ден, на 7 декември, кога КУД Орце Николов требало да го посети Шосен, белгиската полиција ја опколи салата и ги спречи членовите на друштвото Тодор Александров да делат летоци. Тензиите растат и, за изненадување на сите, белгискиот министер за образование и култура излегува на сцената. Тој пред присутните изјави: „Белгијците го сакаат фолклорот и владата е посветена на поканување на уметнички друштва од различни националности. Информирани сме дека има луѓе кои сакаат да демонстрираат против режимот во Југославија. Полицијата доби наредба да не дозволува политички настани и со енергични мерки да го елиминира кршењето на светоста на оваа сала, која е наменета само за манифестации на култура и уметност.

Овие зборови дополнително го предизвикаа интересот и по завршувањето на настапот публиката ги бара претставниците на Друштвото Тодор Александров и буквално ги разграбила материјалите, што ги опишуваат злосторствата на режимот во Македонија. Така, спонтано се случува демонстрација, на која се скандира „Долу Тито“, „Долу убиецот и тиранинот“, „Долу ропството – да живее слободата“! А, членовите на КУД Орце Николов и припадниците на УДБА што останале во театарот до крајот на демонстрациите, излегуваат од салата преку споредна врата.

На овој настан во Источна Европа му беше наметнато информативно затемнување поради комунистичката солидарност. Во Западна Европа, страдањата на македонските Бугари беа објавени во јавноста, а македонските патриотски организации во САД и Канада ја промовираа оваа акција против српските комунистички поробувачи. Ова води кон поддршка од администрацијата на САД за каузата на Бугарите во Македонија.

Претходна статија

Крсте Мисирков- од икона на македонизмот до вистински Бугарин

Следна статија

Колев: Бугарите не се на исто ниво со останатите граѓани на РС Македонија, бараме промена во Уставот

Најново од Истакнато