Од рецесија во депресија или неопходно четиво за политичари и државници

Христо Михајлов

Преминот кон пазарна економија што се спроведува кај нас е предмет на мошне внимателно изучување од страна на сите политички сили и на специјализираните научни средини. Стремежот на последниве е, апстрахирајќи се од своите политички и идеолошки пристрасности, да направат објективна научна анализа на сето она што е постигнато досега, на грешките и неуспесите, како и да го оцртаат можниот иден тек на толку посакуваната реформа.

До какви констатации и заклучоци доаѓаат нејзините автори?

Националната економија, особено во последните неколку години, преживува таква рецесија што постепено преминува во целосна депресија. Карактеристика на пазарот, доколку тој навистина постои, е тоа што е недоволно и непропорционално развиен.

Би можело да се зборува за пазар на стоки и услуги, во помал степен за пазар на работна сила, уште помалку за пазар на пари, додека капиталов пазар воопшто не постои. Растечката невработеност и опаѓањето на инвестициската активност го деформираа пазарот на трудот, а берзата на трудот функционираше не како пазарна институција, туку повеќе како институција за социјално помагање на македонските граѓани што останале без работа.

Економската политика на сите досегашни влади од 1991 година наваму, горе-долу, се оценува како неоконзервативна варијанта на пазарната економија. Во практиката, меѓутоа, со оглед на тоа што присуството на приватната сопственост тогаш беше симболично, а пазарот не беше единствениот регулатор на стопанскиот живот, тој класичен модел на економска политика не можеше да се оствари. Фактички, ни се наметна мешан модел со мноштво централно-административни мерки за регулирање на стопанскиот живот од страна на државата.

Како суштински недостаток на нашата економска политика се смета и недостигот од усогласеност меѓу мерките за евентуално надминување на економската криза и мерките за промена на системот. Во многу случаи било допуштено нивно неоправдано мешање, па дури и директно спротивставување, што уште повеќе ја продлабочило рецесијата и го забавило спроведувањето на мерките за промена на економскиот систем.

Карактеристична особеност на сегашната економска положба е тоа што рецесијата започна како криза на дефицитот, која, по ослободувањето на цените, се преобрази во криза на пазарот. Така, понудата растеше при континуирано опаѓање на домашното производство и постепено забавување на инфлацијата. Освен намалувањето на личната и производствената потрошувачка, стоковниот карактер на добиените надворешни кредити уште повеќе ја попречи реализацијата на македонските стоки.

Темелно анализирајќи го проблемот со невработеноста, нашите економски научници го истакнуваат критичното намалување на бројот на вработените и застрашувачкото зголемување на бројот на лицата што се само потрошувачи. Според тој показател, Република Македонија зазема едно од првите места во Југоисточна Европа.

Анализата на економската политика во изминатиот период, според авторите, зборува за неусогласени и понекогаш хаотични дејствувања на законодавната и извршната власт, кои многу малку придонесоа за излегување од кризата. Овој парламент и оваа влада се зафатија со извесна ревизија на претходно донесените закони и им дадоа приоритет на закони што недоволно придонесуваат за формирање пазарни односи.

Постигнатите охрабрувачки резултати во некои области на стопанскиот живот се повеќе резултат на случајно стекнати околности отколку на добро осмислени и усогласени дејствувања.

Такви се некои од поважните заклучоци за состојбата на македонската економија во моментот, видена низ погледот на секој непристрасен набљудувач. Со некои од нив можеби и нема да се согласиме, за други ќе спориме, но, гледани во целина, тие претставуваат корисно четиво за секој што непристрасно гледа на нашата национална економија и за секој што најискрено посакува нејзино побрзо извлекување од живиот песок на стопанската катастрофа.

Најпосле, ова четиво ќе им биде особено неопходно и корисно на нашите актуелни политичари и државници, од чии одлуки и практични дејствувања најмногу зависи успешниот тек на толку прокламираната економска реформа.