Пред 45 години започнува работа Националната астрономска опсерваторија „Рожен“ на Бугарската академија на науките

Националната астрономска опсерваторија (НАО) „Рожен“, дел од Институтот за астрономија на Бугарската академија на науките (БАН), е отворена на 13 март 1981 година. Таа се наоѓа во централниот дел на Родопите, на 1.750 метри надморска височина, место избрано поради чистиот воздух, малото светлосно загадување и големиот број ведри ноќи.

Опсерваторијата со децении ја задржува позицијата на најголем астрономски комплекс во Југоисточна Европа. При отворањето располагала со неколку големи телескопи, меѓу кои 2-метарски рефлектор – еден од најголемите во Европа, како и 50/70-сантиметарски Шмит телескоп и 60-сантиметарски Ричи-Кретиен телескоп.

Меѓу најновите инструменти се 1,5-метарски роботизиран телескоп со оптички систем Ричи-Кретиен, пуштен во работа во јули 2023 година, како и 80-сантиметарски Ричи-Кретиен телескоп, кој од крајот на 2025 година е во тест-период. Со нив се набљудуваат променливи ѕвезди, квазари и мали тела од Сончевиот систем.

До крајот на 2026 година се очекува да биде завршена и првата во Бугарија и во Југоисточна Европа станица на паневропскиот радиотелескоп LOFAR, наменета за професионални радионабљудувања на длабокиот Космос и на сончевата активност.

Во НАО „Рожен“ се спроведуваат истражувања на квазари, блиски галаксии, сврхнови, ѕвездени јата, променливи и магнетни ѕвезди, како и на комети, астероиди и активноста на Сонцето. Резултатите од овие набљудувања редовно се објавуваат во меѓународни научни списанија, често во соработка со водечки светски астрономски институции.