Претседателката на Северна Македонија во Софија – културна дипломатија или фрлање на прашина во очите

Пишува: Георги Пашкулев, главен уредник на БГНЕС

Претседателката на Северна Македонија, Гордана Давкова, овој петок ќе ја посети Софија за да ја проследи претставата „Набуко“ на Македонската опера и балет заедно со бугарскиот претседател Румен Радев.

Посетата самата Давкова ја претстави како форма на културна дипломатија, откако во мај присуствуваше на претставата „Валкирија“ на бугарската опера во Скопје. Давкова ќе биде придружувана од министерот за култура Зоран Љутков и министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски. Делегацијата пристигнува во Софија во време кога се интензивира меѓународниот притисок врз Северна Македонија, поради недостигот на реформи, пандемичната корупција и зголеменото малигно влијание од Србија и Русија.

Одлуката на Давкова да ја посети Софија на почетокот на мандатот е за пофалба од една страна. Од друга страна, не е јасно дали посетата на Давкова е израз на културна дипломатија, како што тврди таа, или е уште еден обид на власта во Скопје да фрли прашина во очите на меѓународните партнери дека сака да ги подобри односите со Софија и да стане дел од ЕУ. Фактите велат дека е поверојатно второто сценарио, бидејќи посетата не е официјална, туку приватна. Нема докази дека претседателот Давкова е поканет од Румен Радев во официјална посета. Наместо тоа, таа сама се покани во Бугарија под изговор дека гледа опера, за да може да имитира желба да ги подобри односите со Бугарија. Пред ЕУ посетата ќе биде претставена како израз на добрососедство и желба за дијалог, а за медиумите во Северна Македонија Давкова ќе биде претставена како бранител на националната чест и достоинство од „бугарскиот диктат“.

Посетата на Давкова е и паметен обид да се сврти вниманието на меѓународната заедница од бруталната политичка чистка што се случува на сите нивоа на администрацијата во Северна Македонија. Посетата на Софија ќе ѝ даде можност на Давкова да се претстави како интернационалист и миротворец, наместо да дава објаснувања за недостигот на какви било реформи во сферата на владеењето на правото, образованието и борбата против пандемиската корупција во земјата.

Ваквата тактика за одвраќање на вниманието е добро позната во Скопје, а на најциничен начин беше демонстрирана во 2023 година. од претходниот министер за надворешни работи Бујар Османи. Тој ја посети болницата во која се лекуваше бугарскиот активист Христијан Пендиков откако во Охрид беше претепан затоа што е Бугарин. Посетата на Османи на Софија пред меѓународните партнери беше претставена како израз на емпатија и добрососедство, но во никој случај не доведе до намалување на јазикот на омраза кон Бугарите во Северна Македонија. Згора на тоа, тогашниот министер за внатрешни работи, Оливер Спасовски, рече дека Пендиков во своите изјави зборува „апсолутни глупости“ за состојбата на македонските Бугари во РСМ.

Според западните дипломати, Северна Македонија запаѓа во се подлабока меѓународна изолација. Тоа се случува и благодарение на постапките на претседателката Давкова и на националистичката влада на ВМРО-ДПМНЕ предводена од Христијан Мицкоски. Земјата нагло ги влоши односите со Бугарија и Грција, за сметка на се повидливото зближување со Србија и Русија. По 33 години независност, земјата за прв пат избра Србин (Иван Стоилковиќ) за вицепремиер, кој демонстрира блиски врски со Вучиќ и го велича Путин. Стоилковиќ го нарече масакрот во Сребреница во 1995 година „некрофилски Дизниленд“.

За време на церемонијата на положување заклетва, претседателката Давкова ја нарече својата земја „Македонија“ наместо нејзиното уставно име, Северна Македонија. Ова ја разбесни Грција, а како одговор Давкова тврдеше дека нејзино човечко право е да ја нарекува својата земја како што сака. За да го оправда својот кикс, Давкова реши да предложи културна дипломатија да се води меѓу Северна Македонија и Грција, слично како предлогот за Бугарија. Наспроти позадината на јавното непочитување на меѓународен договор од страна на претседателот на земјата, очигледно на идејата на Давкова засега не се гледа позитивно од страна на грчкиот премиер Мицотакис.

Владата предводена од Христијан Мицкоски ја поддржува Давкова во нејзините провокации и активно работи на целосно прекинување на преговарачкиот процес за членство на Северна Македонија во ЕУ. За таа цел Мицкоски ја претставува преговарачката рамка одобрена од 27-те земји во ЕУ како „бугарски диктат“, а склучениот договор за добрососедство со Бугарија како „понижување на македонската чест и достоинство“. Мицкоски категорично одбива да ја исполни преговарачката рамка во делот за вклучување на Бугарите во Уставот заедно со другите народи во земјата. Во своите последни изјави, тој дури отиде дотаму што го негираше постоењето на Бугари во Северна Македонија, намалувајќи го нивниот број на „неколку стотици луѓе“. Европскиот коридор 8, кој ги поврзува Бугарија, Северна Македонија и Албанија, поддржан од ЕУ, стана предмет на антибугарската кампања на владата во Скопје. Коридорот, кој исто така е дел од плановите на НАТО за воена мобилност, јавно беше критикуван како корумпиран и од Мицкоски и од одговорниот вицепремиер Александар Николовски.

За да го прикријат целосниот ќорсокак на преговорите со ЕУ, Мицкоски и неговиот министер за надворешни работи Тимчо Муцински ја шират идејата дека Бугарија и ЕУ се виновни за застојот на интеграцискиот процес на Западен Балкан, како и за зголеменото влијание на Србија и Русија во регионот. Според Мицкоски, за да се рестартира интеграцискиот процес, Бугарија мора да се согласи на вклучување на Бугарите во Уставот со одложено дејство по влезот на земјата во ЕУ. За да го зајакне ефектот, министерот за надворешни работи Муцунски тврдеше дека „големите сили во Европа“ го поддржале овој предлог, без да спомнува имиња. Во пропагандната кампања е вклучен и Европскиот суд за човекови права во Стразбур, за кој Мицкоски тврди дека донел „14 пресуди“ против Бугарија за проблеми со македонското малцинство во земјава. Ова тврдење беше јавно отфрлено и прогласено за лажна вест. Судот во Стразбур носи одлуки, а не пресуди, а референца во Советот на Европа покажува дека Бугарија е под надзор за спроведување на шест одлуки. Ниту една од овие одлуки не зборува за признавање на македонското малцинство во Бугарија, туку за повреденото право на здружување на бугарските граѓани. Северна Македонија не е странка во овие случаи, а малцинските претензии на Мицкоски директно го прекршуваат чл. 11, точка 5 од Договорот за добрососедство и ја поткопуваат довербата во Советот на Европа.

Целта на Мицскоски е јасна, апсурдните предлози на Скопје, да бидат отфрлени и да се претстави повикот на Бугарија за исполнување на веќе преземените меѓународни обврски како „нови услови“ за членство на Северна Македонија во ЕУ. Тактиката на Скопје е да најде соодветен начин да ја залепи стигмата за ветото на Бугарија и да излезе од меѓународна изолација. За таа цел, медиумите во Северна Македонија постојано ги репродуцираат лагите дека Бугарија не го признава македонскиот идентитет и јазик, иако Бугарија прва ја призна Република Македонија во 1992 година, а за јазикот има потпишан договор од 2017 г со јасна формулација. Мицкоски тврдоглаво не ги коментира фактите дека Бугарија ја спасила Македонија од банкрот за време на грчкото ембарго во 1994 година, а исто така и огромната помош за косовските бегалци во земјава за време на војната во Косово во 1999 година.

Со оглед на овој контекст, посетата на претседателката Давкова на Софија за гледање опера изгледа како уште еден обид да се фрли прашина во очите на Бугарија и меѓународната заедница, за да се прикријат антиевропските политики на власта во земјата.