Свети Давид- цар бугарски

//

Пишува: Проф. д-р Пламен Павлов

На страниците на „Труд“ повеќепати сме раскажувале за цар Самуил и неговата ера, наречена од нашите и странски научници „Бугарската епопеја“. Ѕвездата на познатиот владетел изгрева со неговите постари браќа Давид, Мојсеј и Арон. Нормално, првото место меѓу комитопулите („синови на моќниот комит Никола“) му припаѓа на Давид, кој останал во традицијата како „Свети Давид, цар на Бугарија“. Во оваа „епизода“ од нашата серија накратко ќе се задржиме на личноста на еден од најпознатите Бугари од десеттиот век.

Анализата на историските извори покажува дека Комитопулите биле „огранок“ на династијата на канот Крум преку нивниот татко Никола, очигледно прв братучед на цар Петар (927-969). Дури и навидум „чудните“ лични имиња (Давид, Мојсеј, Арон и Самоил) се карактеристични за „царското племе“ по прифаќањето на христијанството (864), кога имињата на библиските цареви и пророци биле „во мода“. По византиската окупација на главниот град Велики Преслав и Источна Бугарија во 971 година, болјарите од неосвоените бугарски земји избрале привремена влада на чело со комитопулите. Иако традицијата го велича Давид како „бугарски цар“, комитопулите не носат царски титули – круната ја прифатил само Самуил, дури по смртта на царот Роман (979-997). Токму Давид, во тоа време како највозрасен е водечка фигура во земјата. Некои научници бараат конкретни центри од кои секој од комитопулите владеел со дел од царството, „испраќајќи“ го Давид во Преспа. Меѓутоа, како што знаеме, во 971 година привремена престолнина на Бугарија станала Средец / Софија, што е потврдено со присуството на патријархот Дамјан во градот. Според тоа, најлогично е во тие години Давид да живеел во нашиот денешен главен град.

Тоа што во 976 година загинал далеку на југ е поврзано со конкретни воени дејствија предводени од него, а не со центарот на моќта во тогашна Бугарија.

Во германските хроники е објавено дека на 23 март 973 година (Велигден) Отон I Велики примил странски пратеници, меѓу кои и „двајца бугарски легати“. Очигледно Давид ја следел политиката на царот Петар, кој осум години претходно (965) испратил мисија кај истиот западен крал. Сепак, поддршката барана од Германија и од Маџарите не била реализирана. На крајот на краиштата, Давид и неговите браќа морале да се потпрат на сопствените сили. И покрај силниот удар во 971 година, Бугарите смислиле контраофанзива која ги надминала старите граници на царството. Околу 975 година Бугарските Словени се побуниле во Тесалија и на Пелопонез на чело со извесен Балдо. Истражувачот Антон Саботинов со право гледа поврзаност на идеите на комитопулите и континуитетот со политиката на цар Симеон Велики (893-927). Активноста во оваа насока ја продолжил подоцна Самоил – доказ дека комитопулите ги следеле плановите на нивните претходници од Плиска и Велики Преслав. Во Византија стравувале од бугарска контраофанзива, поради што императорот Јован Цимиски населил во Филипополис (Пловдив) паравоени групи Павлиќани и Ерменци од Мала Азија. Повторно во 70-тите години на X век, познатиот генерал Варда Склир бил испратен по долниот тек на Вардар за да ја одржи византиската контрола врз регионот на Солун. .

Ненадејната смрт на Цимиски на 11 јануари 976 година, околу која имало гласини дека е предизвикана од труење, довела до тешка криза во империјата. На чело се малолетните императори Василиј II и Константин VIII, но власта е во рацете на евнухот Василиј, вонбрачен син на Роман Лакапин од „…бугарска робинка…“ Воената аристократија е незадоволна од превласта на „цивилите“ и така се стигнува до граѓанска војна. Во оваа ситуација, Давид и неговите браќа го започнале својот бунт или апостасија, како што велат византиските хроничари. И покрај проблемите, империјата дава сериозен отпор, а бунтовниците губат драги жртви… За жал, прв е убиен Давид, а по него Мојсеј. Според Јоан Скилица, Давид бил убиен од „скитници Власи“ помеѓу Костур (денес Касторија, Грција) и Преспа. Според некои научници, местото е во близина на албанскиот град Биглиш (Билишта), но најблиску до вистината е ставот дека тоа е областа Шештево / Шестеово (сега Сидерохори) во Егејска Македонија, родното место на десетици на будни Бугари, меѓу кои е и фолк пејачката Љубка Рондова. Од селото се гледа прекрасен поглед на Костур и Костурското Езеро, кои се на само десетина километри југозападно. Во 1979 година, за време на земјоделски работи бил откриен саркофаг со останки од припадник на аристократијата: „… главата му била положена на врежан камен, на градите имал четири сребрени украси, остатоци од кожен појас со сребрени токи биле видливи околу половината. На нозете имаше честички од црвени чизми… Царот Давид бил многу висок, околу 1,90 м…“
Шестево е на трасата на стар пат што го поврзува Костур со Лерин, односно со Преспа. Веројатно споменатите Власи биле задолжени од византиските власти за заштита на тамошниот премин, а Давид бил нападнат од заседа. Очигледно во 976 година, најстариот брат командувал со бугарските сили на фронтот, насочени кон Тесалија, од една страна, и Дирахион / Драх (сега Драч, Албанија), од друга страна.



Интересно е откритието кај Шестево, но тешко дека станува збор за гробот на Давид. Како што е познато од таканаречениот Самуилов натпис од селото Герман, недалеку од средновековниот град Преспа, во малата црква изградена таму (во XIX век кон неа е додадена поголема црква) во 992-993 година. спомен на неговите родители Никола и Рипсимија и неговиот брат Давид. За жал, го знаеме само натписот, кој денес се чува во Националниот историски музеј во Софија. Црквата не е проучена археолошки, па не можеме да знаеме дали е семејна гробница …

Дејвид, најголемиот од комитопулите, очигледно уживал авторитет и популарност. Киевско-рускиот светец Борис, син на принцот Владимир и непозната Бугарка, носи второ име „Давид“, а неговиот брат Глеб – „Роман“, исто како царот Роман. Како што предпоставивме во книгата Династија Крум, сосема е можно мистериозната „Бугарка“ да е ќерка на Давид. Како што можеме да видиме, името на познатиот Комитопул е веднаш до оние на кралевите Борис и Роман како една од иконите на Бугарија. Во 1016 година се споменува Бугаринот на византиската служба Давид Охридски, иако не е јасно дали е роднина на династијата. Уште поинтригантно е што во 1072 година, за време на востанието на Георги Војтех, како „водач“ на кнезовите во Охрид се издвоил Борис Давид, непознат дотогаш од други извори, кој неслучајно носи две „царски имиња“ …

Веќе во доцниот среден век, а особено во преродбеничката традиција Давид почнал да се доживува како бугарски цар и светец. Вака е запишано неговото име во Зографскиот поменик зачуван во препис од 1591/1592 година. Бугарскиот преродбеник Христофор Жефарович го впишува, во списокот на бугарските средновековни владетели, па дури и црта негов портрет во своето дело „Стематографија“ (1741). Споменот за Давид, преминува и во „Историјата“ на Пајсиј Хилендарски (1762), според која, непосредно пред неговата смрт Давид „… го оставил царството…“ на својот брат Самуил и се повлекол во манастир. Слични приказни наоѓаме во „Зографската историја“ од 60-тите години на XVIII век и онаа на јерохимонах Спиридон од 1792 година. Ликот на „светиот крал“ се појавува во голем број бугарски цркви, како еден од омилените ликови на Захариј Зограф. .

Она што го знаеме за Давид, и како директен податок и како историска меморија, е важно за правилно разбирање на минатото на историско-географскиот регион на Македонија, вклучително и современата Република Северна Македонија. Никакви „мултиперспективни“ толкувања и арогантни лаги не можат да бидат посилни од нашата заедничка бугарска историја, од вистината за „… Свети Давид, цар бугарски…“

Претходна статија

Зошто се нарекувате Влада на Република Северна Македонија?

Следна статија

Се олеснуваат мерките за влез во Бугарија

Најново од Истакнато

Ковачев: На местото на спомениците на окупаторската Црвена армија во Софија и во Пловдив да се постават споменици на Левски, Ботев, Гоце Делчев, Тодор Александров и Ванчо Михајлов

Бугарскиот европратеник од редовите на ГЕРБ-СДС Андреј Ковачев, даде интересна идеја за тоа што треба да

Туѓа влада

Facebook статус на Никола Димитров Новата опаковка на предлогот е апсолутно истиот непоправлив дебакл со кој