„Верните“ луѓе на Васил Левски во Галичник: Проф. Пламен Павлов открива врски на Апостолот со Македонија

Апостолската дејност на Васил Левски во Македонија претставува една од помалку познатите страници од биографијата на најзначајниот бугарски револуционер. Историчарот проф. Пламен Павлов тврди дека Ѓаконот одржувал активни врски со бројни истакнати бугарски преродбеници од Македонија, а во својата книга „Васил Левски – Нашиот најдобар Бугарин“ успева да дешифрира документ што фрла нова светлина врз тие контакти.

Во изјава за БГНЕС, Павлов посочува дека станува збор за кратка белешка напишана лично од Левски и објавена од Димитър Страшимиров. Документот не се наоѓа во дневникот на Апостолот, како што често се смета, туку претставува засебен текст со шифрирана содржина.

Во истиот том Страшимиров објавува и клуч за дешифрирање на слични кодирани текстови. Според Павлов, петте реда со бројки, кога се разложуваат според шифрата, откриваат конкретни комбинации на букви. Една од нив упатува на формулацијата „верни луѓе во Галешник“, што историчарот го поврзува со селото Галичник во Дебарско (денешна Северна Македонија).

Во времето на Преродбата, од Галичник потекнуваат бројни зографи и копаничари, кои работеле низ целиот бугарски етнички простор – од Пловдив и Карлово до Свиштов и Бургас.

Во белешката Павлов ја идентификува комбинацијата „ГИ“, која според него најверојатно се однесува на Панајот Гиновски – дебарски зограф што во доцните 1850-ти години работел во Карлово, токму во периодот кога таму престојувал и Левски. Двајцата биле поврзани со црковните кругови и биле речиси врсници – Левски е роден во 1840 година, а Гиновски во 1842 година.

Гиновски бил ученик на прочуената фамилија Фрчковски од Галичник. По несреќа при работа во Карлово, тој останал со трајни физички последици, но продолжил да патува и да собира фолклорен материјал. Неговиот зборник со народни обичаи и изреки бил објавен во Русија кон крајот на XIX век. Според Павлов, во него јасно се манифестира бугарската национална самосвест кај значаен дел од населението во Македонија во тој период.

Павлов потсетува дека во есента 1872 година Левски извршил обиколка во северниот дел на историско-географската област Македонија. За ова сведочи неговиот близок соработник Тодор Пеев од Етрополе, кој опишува посети во Крива Паланка и средби во Осоговскиот манастир.

Во писмо до доктор Константин Робев се споменуваат и Скопје и Охрид. Според Павлов, обиколката траела околу една недела, најверојатно во септември 1872 година.

Историчарот оценува дека прераната смрт на Левски го спречила понатамошното проширување на комитетската мрежа во Македонија. Во книгата „Приказна за Ќустендил“, д-р Румен Манов објавува податоци за врските на Левски со Ќустендил – град што Павлов го нарекува „врата кон Македонија“. Според него, Апостолот успеал да формира комитет и во Разлог, во Пиринска Македонија.

Во својата книга, Павлов ја нагласува силната идејна врска меѓу Левски и дејците на Внатрешна македонска револуционерна организација (ВМРО). Особено се истакнува влијанието врз Гоце Делчев и Даме Груев, кои во Солунската машка гимназија пројавувале силен интерес кон личноста и делото на Левски, читајќи ги трудовите на Захари Стоянов и „Записки по бугарските востанија“.

Павлов смета дека влијанието на Апостолот е видливо и кај контроверзни личности како Јане Сандански, кој, според него, доследно демонстрирал бугарска самососвест.

Прашан зошто и 153 години по својата смрт Левски го задржува својот исклучителен статус, Павлов истакнува дека станува збор за маченик и модерно мислечки револуционер, посветен на демократијата и на ранохристијанските вредности. Тој потсетува на стиховите на Христо Ботев во песната „Обесването на Васил Левски“, како и на интуицијата на Иван Вазов, според кого „селаните прости, светец го зовяха“.

Како најсилна илустрација за односот кон Апостолот, Павлов наведува зборови на непознат тракиски деец, учесник во обид за негово спасување:

„Ако треба сите ќе се удавиме во Марица, но треба да го ослободиме Левски, затоа што немаме втор Левски во светот.“