(Видео) Воден- престолнината на Самоил, неуништената бугарштина во Егејска Македонија
Град Воден или како што денес се нарекува Едеса во Егејска Македонија е еден од најзелените и најбогати со води градови во современа Грција.
Малку Бугари знаат дека Воден бил престолнина на Првото бугарско царство по падот на Плиска и Преслав под ударите на византискиот император Јоан I Цимисхи во 971 г. Градот бил и тогашна резиденција на бугарскиот патријарх. За време на војните на цар Самоил против император Василиј II Бугароубиец, локалното население под водство на војводата Драгшан пружало жесток отпор.
Воден, кој го добил своето име по водното богатство, бил еден од најјужните бугарски градови во периодот од XVIII–XX век. Јужно од него веќе започнувала вистинската Грција.
Според податоците што ги имаме за XIX век, две третини од населението на Воден биле Бугари, а останатата една третина – Турци. Но од тие две третини Бугари, еден голем дел биле погрчени… иако не знаеле грчки јазик. Овој факт бил забележан од грчките митрополити, кои допуштале да се чита на бугарски јазик во црквите. Таков е случајот со митрополит Никодим, кој бил на чело на Воденската митрополија од 1859 до 1870 г. Тоа е периодот на подем на бугарската самосвест и духовен раст. За да му се спротивстави и да го зачува своето паство, самиот митрополит почнал да ги води своите проповеди на локалниот бугарски дијалект. Преродбеничкиот деец и член на Бугарската општина Трпче Стојанов пишува дека Никодим почнал да учи бугарски за да може да проповеда на тој јазик.
Упорната борба на Бугарите во Воден за преминување од грчки на бугарски се крунисува со успех. За тоа сведочи преводот на Пасхалното евангелие, направен од Стојан Чал’кoв, татко на Трпче Стојанов. Чал’кoв ја преведува Првата глава, стихови 1–17 од Евангелието според Јован, со кирилско и грчко писмо „на простаго виговоръ болгарскагѡ: за тій болгары, кои не знаютъ читати книга писаниіа болгарска, сѣдящій по вся земля Македѡнская – Солунская, Вардарская, Воденская, Пазарская и Серская державамъ“.Токму овој свет текст бил читан за време на Никодим. Сите бугарски христијани биле радосни и благодарни што на овој светол празник го слушале Божјото слово на разбирлив јазик. Сите биле задоволни и меѓу присутните немало гркомани. Јазичното и црковното единство се простирало низ целата Воденско-Мегленска епархија.
Сведок на борбите на Бугарите е „Успение Богородично“ или Старата митрополија, која се наоѓа во преродбеничкиот кварт Варош во Воден. Посетителите на овој традиционален кварт веднаш ќе ги забележат сличностите со архитектурата во бугарските преродбенички градчиња.
Истражувањето на фреските во црквата покажува дека таа е од XIV век и е ремек-дело на т.н. Палеологов ренесанс. Најстарите фрески датираат од периодот 1375–1385 или 1389 г. Има и такви што се однесуваат на подоцнежна епоха – XVII век. Во овој период црквата го добила и сегашното име „Успение Богородично“, бидејќи османлиските султани забраниле црквите да го носат името Света Софија и постоела опасност таа да биде претворена во џамија.
Особено вредни се колоните. Една од нив е слична на таа од прочуениот храм во Равена. Величествен е и иконостасот и митрополитскиот трон, изработени во XVIII век.
Храмот „Успение Богородично“ е прогласен за културен споменик во 1934 г.
Георги Пашкулев, главен уредник на БГНЕС, потомок на Стојан Чал’кoв.
