Во одбрана на бугарската црква во Македонија

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Комунистичката идеологија манифестира нетрпеливост кон религијата, затоа што во тоталитарното општество и во лојалноста кон идејата не може да има раздвојување. Државата може да дозволи уклон кон религиозните институции само ако се под нејзина контрола. Токму тоа се случува во март 1945 година, на територијата на денешната РС Македонија, со цел да се помогне достигнувањето на одредени цели, се создава непостоечка до тогаш црква.
Тогаш сѐ уште има илузии дека новата власт нема да ги прекине врските со бугарските традиции, но како последица на тоа, двајца од учесниците плаќаат скапо за своите заблуди.
Свештениците Методиј Гогов и Никола Апостолски се осудени на пет и пол и две и пол години затвор. Канонската потчинетост на новата црква кон српската патријаршија не помага за идејата за посебна македонска нација. Токму затоа Белград го продолжува патот кон создавање на самостојна македонска црква.
На 18 април 1957 година, патријархот Викентиј објавува дека „пред неколку дена Светиот архиерејски собир на СПЦ го одобри мојот предлог, како администратор на епархиите на територијата на НР Македонија, да се реорганизира црковната управа, прифаќајќи го предлогот на Иницијативниот комитет за конечно уредување на црковните работи во оваа Република“.
На 4 октомври 1958 година во Охрид се одржува втор црковно народен собир. Еве што пишува по тој повод до Иван Михајлов , секретарот на ново создадената црква Проторејер д-р Славко Димевски: „И покрај се народот беше убеден до одржувањето на самиот собир во Охрид, дека ќе се обнови навистина Охридската бугарска архиепископија. Токму заради тоа и на самиот собир имаше масовна посетеност. Но собирот бил организиран од УДБА. Кон секој делегат имало и по еден агент. Делегатите не биле сместени во собите еден со друг, туку биле измешани со удбаши. Големо е изненадувањето кога на самиот ден на собирот се појавил српскиот епископ Доситеј и под притисок бил избран за делегат“.
Станува збор за Доситеј Стојковиќ, кој живеел во Белград и за кого сѐ уште има многу прашалници. Избран е за прв човек на македонската црква и е објавено дека е роден во Маврово. Потоа неговото презиме е променето на Стојковски.
Никој во Маврово немал слушнато за род со тоа презиме. Таму немал и негови роднини. Доситеј ја познавал Македонија, бидејќи за време на кралска Југославија ја завршил српската семинарија во Битола а потоа заминал во манастирот Св. Пречиста во Кичево.
По Втората светска војна, Доситеј е викарен епископ на српскиот патријарх и користи само српски јазик. Како Охридски архиепископ и митрополит на Македонија, тој станува член на светиот Синод на српската патријаршија.
Неговата српска ориентација личи по тоа што во една своја претходна посета во Скопје во 1956 година, одржал шовинистички говор, во кој што кажувал дека не постои никаква Македонија и нема Македонци, туку само јужна Србија и јужно србијанци. Другите двајца македонски владици се од Битола- Никола Трајковски, член на КПЈ и службеник во Заводот за социјални работи и архиерејскиот намесник Томе Димовски. Двајцата се објавени за епископи со имињата Климент и Наум. Трајковски брзо станува духовник додека Димовски треба да се разведе за да го заземе високиот црковен пост. Хиротонисувањето и на двајцата се случува подоцна, кога полагаат клетва за лојалност кон српската патријаршија и српскиот народ. Дури на 19 јули 1959 година новиот белградски патријарх Герман, во заедничка служба со епископот Доситеј ја потврдува самостојноста на македонската архиепископија.

Државните комунистички водачи во Белград и Скопје даваат целосна поддршка за таа операција. На Доситеј Стојковиќ му е дадена значителна сума на пари, што не треба да ги отчита, а Лазар Колишевски му подарува луксузна лимузина и вила.

Очигледните врски помеѓу србокомунистичката влада и црквата предизвикаа масовно незадоволство во Народна Република Македонија и меѓу македонско-бугарските емигранти. На 10 ноември 1959 година, МПО испраќаат Меморандум до ОН, во кој се наведува:, чија задача беше да го „реши“ црковниот проблем во Македонија … Треба да се напомене дека откако Србија ја окупираше Македонија (1918 г. ), сите бугарски цркви и манастири кои постоеле таму со векови од времето на турскиот режим се затворени, а бугарските свештеници и епископи се протерани “.

Се повеќе луѓе во Народна Република Македонија сфаќаат дека Томе Димовски не може да биде архиерејски заменик, ако не ја уживаше поддршката на југословенската тајна полиција УДБА. Граѓаните на градот Битола во 1960 година успеале да ја информираат МПО дека „изненадувањето беше големо кога се дозна дека се развел од сопругата … Се шпекулираше дека српската патријаршија го подготвувала за епископ како „мештанин“. Коментарите беа различни, но сите разбраа дека не станува збор за враќање на нашите родни бугарски цркви … Битолчани почнаа да се потсмеваат со свештеникот, кој се развел за да стане епископ на Српската патријаршија во Македонија. И бидејќи сите го знаат во Битола, го испратија за епископ во Штип. Но, шило во торба не стои. Владиката го донесе своето семејство во Штип, ја донесе разведената невеста и сега во Штип владиката е со невеста. Штипјани ја нарекуваат владичицата. Во градот тоа остави одвратен впечаток “.

Постепено стана јасно дека во оваа форма Македонската православна црква не може да ги исполни своите задачи. Затоа, иако неволно, Белград беше принуден да го одигра својот последен потег – неканонска декларација за автокефалност – што се одржа на 17 јули 1967 година во Охрид на свиканиот Трет црковен собор.



Овој чин предизвика бура од огорченост кај македонско-бугарската емиграција. Во ноември 1967 година, Централниот комитет на МПО подготви „Извештај за новиот историски фалсификат во Југославија и официјалната узурпација на бугарската црква во Македонија“. Во документот се вели: „ Белград поради политички интерес објави посебна македонска црква, фалсификувајќи го името на поранешната (постоела околу осум века) Охридска бугарска патријаршија, преименувана во XI век во Архиепископија … Оваа декретирана „Македонска“ црква, Белград ја смета за соодветна алатка во својот план да ја заземе цела Македонија до Солун. Затоа државните органи не обрнуваат внимание на протестите на српскиот Свет синод … ќе повториме, „македонската“ црква е авангарда на белградската агресија и југословенството. Оваа црква нека каже за момент дека е бугарска, и владата веднаш ќе ја уништи, така како што ја создаде… Луѓето во Македонија, особено тамошните Бугари, имаат многу причини да ја мразат Југославија и да го посакуваат нејзино распаѓање.
Во 1969 година, Бугарската слободна епархија во Америка, исто така, подготви презентација за прашањето на Македонската православна црква. Во истата се наведува дека „секоја влада во Белград целосно ќе ја поддржи таканаречената„ македонска црква “. Тоа се појавува во неговите раце како инструмент за „југословенизација“ на Македонија и заземање на останатите нејзини територии од страна на Белград “.

Настаните подоцна ги потврдија ставовите на македонските Бугари. На 16 декември 1977 година, претседателот на српското претседателство, Драгослав Марковиќ, за белградскиот весник „Политика“ вели: „Позицијата на социјалните, државните и политичките фактори во Република Србија отсекогаш била на линијата за давање автокефалност на Македонската православна црква. Затоа што мислам дека ова ќе придонесе за зајакнување на македонската нација “.

Претходна статија

Заев, „бугарскиот лавиринт“ и новиот премиерски мандат што му го „крчкаат“

Следна статија

Нема поубав ден од 11 октомври за горење бугарски пасош

Најново од Истакнато