Вучич е лажен пријател и е сојузник на Путин, „Конрад Аденауер“ да ја прекине соработката

ФАЦ/БГНЕС

Српскиот претседател Вучиќ го нарекува Путин сојузник. Затоа Европската народна партија (ЕПП) го доведува во прашање членството на неговата партија. Дали сè уште ѝ е дозволено на Фондацијата „Конрад Аденауер“ да соработува со неа?

Ретко кој европски владин лидер во последно време се изразил толку јасно за рускиот диктатор како Фридрих Мерц. Изјавата на германскиот канцелар на почетокот на септември, дека Владимир Путин е „можеби најсериозниот воен злосторник на нашето време“, не е првата таква изјава, пишува Михаел Мартенс, авторот на анализата.

„Русија не само што ја загрозува Украина, Русија го загрозува целиот мир, целиот политички поредок на нашиот континент“, рече Мерц пред почетокот на самитот на НАТО во јуни. А она што го вели канцеларот и претседател на ЦДУ, Фондацијата „Конрад Аденауер“ навистина не може да го игнорира. Таа формално е независна, но како и секоја фондација блиска до партијата, сепак припаѓа на тоа семејство.

КАС, како што накратко се нарекува, е основана во 1955 година од „Друштвото за христијанско-демократска образовна работа“, основано од неколку политичари од ЦДУ. Фондацијата, предводена од поранешниот претседател на Бундестагот Норберт Ламерт од 2018 година, е посветена на зајакнување на демократијата во христијанско-демократска рамка. Како и другите партиски фондации, таа се финансира од даночни средства и низ децении изгради мрежа од канцеларии во Германија и странство. Во земјата има 18 претставништва, а над 100 во странство во повеќе од 80 држави со околу 1000 вработени. Секоја година организираат многу настани и семинари со десетици илјади учесници. На тој начин КАС го претставува образот на Германија каков што се создава во странство.

Особено силна е со децении во Југоисточна Европа. Работата на 15-те канцеларии меѓу Атина и Братислава привлекува многу внимание – и обично многу признание. Тоа особено важи за шесте земји од Западен Балкан, кои не се членки на ЕУ, но сакаат да станат такви. За разлика од Индија или Кина, каде германските позиции се едвај забележливи, зборот „Германија“ сè уште значи нешто на Балканот. Угледот на најголемата економија во ЕУ се пренесува и во канцелариите на германските фондации. Семинарите и публикациите на КАС во Тирана, Сараево и Белград внимателно се следат. Програмата за стипендии, со која фондацијата поддржала илјадници млади луѓе низ децении, е особено популарна и дала силен поттик на многу кариери во регионот. Претседателот на Црна Гора, Јаков Милатовиќ, бил стипендист на КАС. Има уште многу примери.

Во Србија, сепак – најголемата од шесте балкански земји со околу шест и пол милиони жители – КАС губи дел од угледот. Таму таа соработува со „Српската напредна партија“ (СНП) на авторитарниот и анти-европски претседател Александар Вучиќ. Тоа е дилемата на фондацијата. Од една страна, од 2016 година СНП е асоцијативен член на Европската народна партија (ЕПП), алијанса од христијанско-демократски и конзервативни партии во ЕУ и затоа природен партнер во Србија. Од друга страна, таа соработка сè повеќе противречи на целта на фондацијата – зајакнување на демократијата. Тоа ги иритира оние граѓани на Србија за кои владеењето на правото, поделбата на власта и објективните јавни медиуми се важни – накратко, функционалната демократија.

Вучиќ се надева дека Путин ќе продолжи да владее уште многу години. Тој ги гледа Србија и Русија како стратешки партнери, кои заедно се борат против заканите.

Вучиќ и СНП, напротив, профитираат од таа соработка. Тие систематски ја користат за да внушат дека сè уште се ценети на Запад. На одбележувањето на 25 години КАС во Белград во 2022 година тогашната премиерка Ана Брнабиќ ја пофали фондацијата како „еден од најважните партнери на српската влада“. Брнабиќ е способен технократ, но стои цврсто на линија во владејачкиот систем на Вучиќ. Таа ги нарече студентите, кои со месеци протестираат против политичката ситуација во Србија, „терористи“, додека претседателот ги нарече своите противници „отпад“. Владата испраќа порака до студентите преку соработка со организации од Западот: немате шанси, Западот е на наша страна.

Во мај претседателот на СНП и поранешен премиер Милош Вучевиќ се сретна пред камери со раководителот на белградската канцеларија на КАС, а сликите беа веднаш распространети во сите провладини медиуми. Вучевиќ изјави дека соработката со ЦДУ останува „еден од приоритетите на надворешната политика на СНС“.

Но, вистинскиот приоритет на Вучиќ и неговите луѓе со години е повеќе во Пекинг и Москва, отколку во Берлин или Брисел. Симбол за тоа е Александар Вулин, еден од најверните соработници на Вучиќ. Тој беше министер за одбрана, полиција, координатор на тајните служби и вицепремиер. На средбата со Путин во септември 2024 година му ги пренесе „личните, срдачни, братски поздрави од претседателот Александар Вучиќ“ и желбата Путин да ја води Русија уште многу години. „Србија и Русија не се само стратешки партнери, Србија и Русија се искрени пријатели и заканите на кои се изложени двете земји ја засилуваат нашата потреба да се бориме заедно – уште поорганизирано и единствено“, рече Вулин како министер за полиција од името на владата. Наскоро тој ја дискутираше соработката со поранешниот шеф на КГБ Николај Патрушев. „Ние сме сојузници“, потврди Вулин во март по разговорот на Вучиќ со Путин.

ФАЦ ја праша КАС како си го објаснува фактот дека канцеларот Мерц го нарекува Путин воен злосторник и најголемата закана за мирот во Европа, додека фондацијата на неговата партија во Белград култивира блискост со владата, која го гледа Путин како сојузник. Портпаролот одговори: „Од октомври 2022 година, соработката со владејачката партија СНП е фокусирана исклучиво на политички дијалог, во кој се формулираат различни и критички позиции.“

Од тие критички позиции во Белград, сепак, може да се види малку. Кога ФАЦ писмено ги праша водечките луѓе во Србија што мислат за соработката меѓу Фондацијата „Аденауер“ и СНП, одговорите стигнаа веднаш и во таков број, што тука може да се спомене само мал дел.

Соња Бисерко, претседателка на Хелсиншкиот комитет во Белград и една од најпознатите активистки за човекови права со децении, ја опиша соработката како дел од поширок феномен: „Берлин секогаш го сметал Александар Вучиќ за „стабилен партнер“, иако антидемократската и анти-европската негова политика е очигледна повеќе од една деценија.“

При Вучиќ и СНП Србија бележи демократски назадувања, а поддршката за членство во ЕУ падна на рекордно ниско ниво од 40 проценти. Вучиќ и СНП ја третираат опозицијата, граѓанското општество и независните медиуми „како непријатели кои треба да се уништат – што, за жал, многумина во ЕУ го забележуваат дури кога Вучиќ почнува да користи исти методи против нивните фондации, политичари или новинари. Конечно е крајно време КАС да ја прекине соработката со СНП“, рече Филип Ејдус, професор по политика на безбедност.

Докторантката Невена Мијатовиќ, учесничка на средбата за стипендии на КАС на почетокот на септември, предупреди дека КАС може да изгуби многу од младите луѓе во Србија, кон кои се обраќа. „Ако КАС сака да остане сојузник на српското граѓанско општество во развојот на демократијата, неговите образовни програми треба отворено да се обраќаат на авторитарните практики на режимот на СНП и да ги вреднуваат актите на граѓанска отпорност“, рече таа. „Во спротивно фондацијата ризикува да ја изгуби довербата на младите луѓе или, уште полошо, несакано да ја насочи нивната лојалност кон режим кој ја уништува демократијата.“

Европската народна партија сега ја оценува ситуацијата во Србија покритички од порано. „Свесни сме што се случува, ги гледаме сликите, гледаме што се случува“, изјави претседателот на ЕПП Манфред Вебер во вторник. „ЕПП не ги затвора очите за тоа што се случува во Србија и затоа како претседател ќе започнам постапка против Вучиќ и членството на неговата партија во нашето семејство. Тоа ќе се случи во следните денови.“

Многу граѓани на Србија, кои се загрижени за демократската иднина и потенцијалното членство во ЕУ, се надеваат дека КАС ќе го следи овој пример и ќе го прекине партнерството со СНП.