За „жителите на небото“, „скандалозните имиња“ и Божијте заповеди

//

Пишува: Проф. д-р Пламен Павлов

По повлекувањето на т.н „Бугарско вето“ за почеток на преговорите за пристапување на Република Северна Македонија во Европската Унија – проблем во чие решавање Бугарија покажа исклучителна добронамерност – антибугарската и антиевропската хистерија кај нашиот западен сосед не само не застана, туку доби уште поапсурдни форми и размери. Во првиот ред се скицираните „антифашисти“ и поклоници на комунистичкиот диктатор Тито, фудбалски „ултраси“, политички коментатори, дури и „поп-ѕвезда“ пироман и „револтиран“ граѓанин со секира во рака! Сликата е толку жална што буди не сожалување, туку одвратност.

Хистеричното завивање против „Бугарите“ („Татари“, „фашисти“ и што ли уште не) го води ВМРО-ДПМНЕ – партија која го обесчестува светото име на Внатрешната македонска револуционерна организација, а која поради некаква причина продолжува да биде член на Европската народна партија (ЕНП) – политичкото семејство во кое спаѓаат и бугарските партии ГЕРБ, СДС и ДСБ… Надлежните од СДСМ се трудат да не заостанат во клеветењето на Бугарија и Бугарите, а примерите ни се пред очи. Во врска со последните манифестации на оваа „добрососедска“ политика, несакајќи станав „херој“ за скопските медиуми – негативен, се разбира.

Претходниот пат беше во јуни, кога заедно со проф. Николај Овчаров, проф. Ана Кочева, доц. Спас Ташев и Владимир Митов, го посетивме Европскиот парламент за да го претставиме ставот на неформалниот круг „За Македонија“. Тогаш медиумите во Северна Македонија извикуваа: „Бугарија испраќа полк историчари во Стразбур!“ Што го предизвика новиот излив на „македонски“ гнев, во кој по којзнае кој пат вистината се доживеа како нешто крајно опасно?

На 15 и 16 октомври 2022 година, Светиот синод на Македонската православна црква (МПЦ), наречена и Охридска архиепископија (близу осум века по дефиниција „… на цела Бугарија…“), го прогласи Кирил Пејчинович за светец. За „нов македонски светец“ е прогласен заслужниот духовник и просветител, веќе „Свети преподобен Кирил Лешочки“. Запрашан за коментар од агенцијата БГНЕС, генерално го кажав следново: „Македонија канонизираше бугарски преродбеник како свој, и тоа е коштунство /…/, но не е невообичаено. Во Скопје на ист начин се третираат Гоце Делчев, Даме Груев, Цар Самуил и цела галаксија наши заеднички народни херои. Во случајот со Кирил Пејчинович, како и со Јоаким Кирчовски (исто така канонизиран од МПЦ), повторно се работи за крадење на историјата, за одвратно постапување со самите поединци… Кога станува збор за христијанските вредности, нели основни Божји заповеди се „Не кради“ и „Не лажете“? Се прашувам како би се чувствувал Кирил Пејчинович ако некој му каже дека не е Бугарин, па дури и дека е антибугарин?!“ Современиот македонизам е пред се антибугаризам, а прогласувањето на бугарски просветител за „Македонец“, особено за време на неговото канонизирање, се граничи со богохулење.

На моето кратко интервју обрнаа внимание најмалку дваесетина скопски електронски медиуми, агенции и весници, па дури и неколку ТВ станици! Мојата скромна личност стана предмет на кодошки коментари и од наречени и од самонаречени „капацитети“. Ме почести и премиерот Димитар Ковачевски, кој моите зборови категорично ги окарактеризира како „провокација“! Меѓутоа, како мој најнепопустлив критичар се покажа владиката Пимен, митрополит на Западноевропската епархија на МПЦ.

Неговото Високопреосвештенство реши да „ми одржи предавање“: „Кога човек се прогласува за светец на Црквата Божја, тој се прогласува за жител на Небото, а не на некоја земна земја. А тоа го знае секој што има барем грам вера, повеќе од национално слепило…“ Се согласувам за небесните посредници, но зошто тогаш северномакедонскиот свет синод во својот официјален акт новопрогласениот светец го нарекува „македонски светец“? Прашувам и како што се вели не очекувам одговор.



Накратко да се потсетиме кој е Кирил Пејчинович. Роден е околу 1771 година во селото Теарце/Техарци (од името „Теохар“, буквално „Теохаровци“), десет километри северно од Тетово. Впрочем, до заземањето на овие бугарски земји од Србија во текот на Балканската војна (1912), селото го признавал духовниот авторитет на Бугарската егзархија. Селото имало и свое бугарско училиште – какво појасно сведоштво за тоа каква била самосвеста на соселаните на светиот отец Кирил?

Во 1912 година осум млади луѓе од Теарце учествувале во македоно-одринското ополчение како дел од бугарската војска.
Отец Кирил учел во манастирското училиште во блиското село Лешок, кое на крајот на 19 век било и упориште на Егзархијата во борбата со Цариградската патријаршија и српската пропаганда. Потоа Кирил Пејчинович го продолжил своето образование во познатиот Бигорски манастир „Св. Јован Претеча“ кај Дебар – уште едно упориште на Бугарија низ вековите, по што се замонашил во манастирот Хилендар на Света Гора – по дефиниција „српски“ манастир, чиешто монаштво во тој период било целосно бугарско. Се вратил во Македонија – најпрвин во манастирот „Света Богородица“ кај Кичево, а во 1801-1817 година бил игумен на Марковиот манастир „Св. Димитар“ кај Скопје. Проф. Николај Овчаров пред неколку години откри нови податоци за отец Кирил и неговите ученици во манастирите низ Скопје.

Воден од синовска должност, монахот Кирил го напушти Марковиот манастир и го обновил Лешочкиот манастир „Св. Атанасиј“ кај Тетово, во близина на родното Теарце. Во манастирот создал ќелијно училиште, кое во тие години станало просветен центар за Западна Македонија. Освен тоа, отец Кирил помогнал во обновувањето на бугарската печатница на Теодосиј Синаитски во Солун, а според некои сведоштва имал и мала печатница во самиот Лешочки манастир. Највпечатлив придонес на Кирил Пејчинович за нашата култура се несомнено неговите дела „Книга сија зовомаја Огледало“ (1816) и „Книга глаголемаја отешение грешеним“ (1840). Се упокоил на 12 март 1845 година во Лешочкиот манастир, каде што се чуваат и неговите свети мошти. Како што забележува Стефан Каракостов, отец Кирил бил и еден од првите бугарски поети, за што сведочи неговиот сопствен епитаф во стихови напишан за време на неговиот живот. Во текот на целиот свој живот, поточно „земниот живот“, за повторно да не го налутам митрополитот Пимен, свети Кирил Лешочки се претставувал како Бугарин. И не случајно во предговорот на својата најпозната книга напишал: “Книга сия зовомая Огледало описася ради потребы и ползованія препростейшим и некнижним язиком Болгарским долния Миссии…“ . Нешто повеќе, тој, Македонија ја нарекува „Долна Мизија“ во хармонија со средновековната идеја за „Горната земја Трновска“ и „Долната земја Охридска“.

Неколку зборови за уште една демонстрација на непријателство кон Бугарија и бугарската заедница во Северна Македонија – усвојувањето на т.н. закон за фондации, со кој бугарските клубови во Битола и Охрид добија ултиматум во рок од три месеци да ги променат своите „скандалозни“ имиња, односно „Иван Михајлов“ и „Цар Борис Трети“. Запрашан за мислење, го изразив моето категорично несогласување – и со оцрнувањето на двете истакнати историски личности, и со односот на властите кон клубовите на македонските Бугари. Секако, повторно имаше реакции во северномакедонските медиуми. А сепак, што е скандалозно кај Иван Михајлов, кој целиот свој живот го даде за слободата на Македонија? Или со цар Борис III, наречен Обединител, и една од најпопуларните личности во Македонија во тие години? Згора на тоа, имињата на двата клуба не се дадени од Бугарија, туку од самите нивни членови, кои очигледно не ја делат тезата за „бугарските фашисти“, но имаат семејно сеќавање за слободата донесена од бугарското владеење во периодот 1941-1944 година. Владеење кое официјалните „фактори“ во Скопје продолжуваат да го осудуваат како „окупација“.

Ако се дадат нови, „прифатливи“ имиња на културните клубови, нема ли да се најдат други поводи да се врши притисок врз македонските Бугари, кои не се погодени од отровот на македонизмот? Имињата едноставно се изговор за прекин на духовната врска со Бугарија. Но, ако некој има илузии дека ќе ги избрише Бугарите и бугарската меморија во Македонија, се лаже…

Претходна статија

Контакт групата за формирање влада во Бугарија почнува со средби со партиите

Следна статија

(Фото) Славено-бугарски буквар од 1865 г., испечатен заради училиште во селото Кучевиште

Најново од Истакнато

Последниот атентатор (8)

Спомени на Крсто Петрушев (1913-2007) од Богданци, припадник на ВМРО, запишани од Владимир Перев. На почетокот