Институтот „Западни покраини“ од Бугарија побара реакција од Софија по забраната за влез во Србија на членот на институтот д-р Валентин Јанев

Научниот институт „Западни покраини“ преку декларација го изрази својот протест и побара итна дипломатска и политичка реакција од бугарските институции поради одбивањето на српските власти да му дозволат влез во Србија на д-р Валентин Јанев, кој требало да учествува на меѓународна еколошка средба во Босилеград. Институтот оценува дека образложението за „безбедносен ризик“ е неосновано и предупредува дека вистинската закана е загадувањето предизвикано од рударските активности во регионот.

Во продолжение ја пренесуваме декларацијата на НИ „Западни покраини“ во целост и без уредничка интервенција:

ДЕКЛАРАЦИЈА
на Научниот институт „Западни покраини“

ВО ВРСКА СО: Забраната на д-р Валентин Јанев да влезе на територијата на Република Србија за учество на меѓународна еколошка средба

Во врска со инцидентот од 11 август 2026 година на граничниот премин „Рибарци“, при кој српските гранични власти не му дозволија влез на територијата на Република Србија на д-р Валентин Јанев – член на Управниот одбор на Научниот институт „Западни покраини“, го изразуваме нашиот категоричен протест.

Целта на неговата посета беше учество на меѓународна еколошка средба во Босилеград, посветена на критичната состојба на животната средина во услови на интензивна рударска експлоатација во регионот. На форумот учествувале претставници на Постојаниот комитет на Бернската конвенција за заштита на европската дива флора и фауна и природните живеалишта, како и експерти од водечки еколошки организации од Белград, Босилеград и Софија.

Намерата на д-р Валентин Јанев била пред меѓународниот форум да претстави официјални документи што содржат детални податоци за карактерот на рударските активности во рудниците „Караманица“ и „Грот“. Овие материјали изнесуваат мошне загрижувачки факти за степенот на загаденост на водите во регионот, како и за директното негативно влијание врз здравствената состојба и стапката на смртност кај локалното бугарско население.

Заклучоците во документите се научно аргументирани и поткрепени со неоспорни докази од сертифицирани испитувања извршени во независни лаборатории во Бугарија и Србија.

Нашиот претставник имал намера да воспостави директен контакт со претставници на Постојаниот комитет на Бернската конвенција, за лично и документарно да ги запознае со објективната вистина за еколошката катастрофа предизвикана од рударството.

Покрај тоа, темата требало да го опфати и рударството во рудникот „Грот“, чие загадување се шири кон внатрешноста на Србија, во правец на Моравската Долина. За нас не е важно дали заболуваат Бугари или Срби – сите се луѓе чиј имунитет кон вакви еколошки агресии не е неограничен.

На граничниот премин „Рибарци“, меѓутоа, бугарските претставници – екологот Димитар Куманов и д-р Валентин Јанев – неосновано биле задржани речиси еден час од српските гранични власти.

Потоа на д-р Валентин Јанев му било врачено „Решение за одбивање влез во Република Србија“. Како официјална причина за недозволувањето на влезот била наведена формулацијата: „Поради негативна процена на безбедносниот ризик“.

Со овој свој акт властите во Белград апсурдно го класифицираат еден почитуван бугарски лекар со докажано долгогодишно искуство во областа на медицината како закана за националната безбедност на Република Србија.

Од името на Научниот институт „Западни покраини“ категорично изјавуваме дека учеството на д-р Валентин Јанев на меѓународна еколошка средба, посветена на загадувањето на животната средина, флората и фауната, на никаков начин не може да биде определено како активност што ја загрозува безбедноста на земјата домаќин – уште повеќе што Република Србија е потписничка на истата Бернска конвенција.

Вистинскиот ризик за националната безбедност на Република Србија го претставува токму неконтролираното рударство, кое директно го загрозува како бугарското малцинство во Босилеградско, така и сопственото население во внатрешноста на земјата, во правец на Моравскиот регион.

Сериозен ризик претставува и прекуграничното загадување во правец на Република Бугарија, предизвикано од активностите на рудникот „Караманица“, кое го зафаќа сливот на реката Драговиштица и басенот на реката Струма.

Ги повикуваме бугарските институции да реагираат на ова грубо прекршување на личните права и општествената ангажираност на бугарски граѓани – претставници на земја членка на Европската Унија, каква што е Република Бугарија, дотолку повеќе што нивните напори имаат цел да помогнат во решавањето на еколошките проблеми што ги засегаат и самите граѓани на Република Србија.

Примената на европските практики во односите меѓу две соседни земји е задолжителна, без оглед на нивниот статус во однос на Европската Унија.

Случувањето од 11 август 2026 година на нашата западна граница не е изолиран инцидент, туку веќе укажува на трајна тенденција во однесувањето на српските власти, поради што нашето барање за реакција на високо дипломатско и политичко ниво станува уште понастојчиво.

Управен одбор на Научниот институт „Западни покраини“
Претседател: доц. д-р Ангел Џонев

Софија, 14 август 2026 година.