Генеалогијата без почеток или нашата бездуховна духовност

Христо Михајлов

Ако, по којзнае кој пат, им се довериме на визиите на светски познатиот уметник Марк Шагал, тие недвосмислено ќе ни покажат дека, за да застанеш во просторот онака како што самиот посакуваш, неизбежно ќе мораш некаде да се потпреш. А положбата на актуелен министер за култура, особено денес и уште повеќе во Република Македонија, не е многу поразлична од положбата на ликовите на веќе споменатиот Шагал, дојден право од неговиот роден Витебск.

Зашто нашата министерка треба да се оттргне од земјината привлечност и да ги рашири нозете кон бескрајот. Наше е секогаш доброволно да ѝ помагаме во изведувањето на таа тешка фигура, независно од тоа дали таа ја прифаќа помошта и независно од цената — буквалната и политичката — што ние ја плаќаме за таа бесплатна помош.

Којзнае, можеби некогаш ќе посака да се потпре на неа и одеднаш сè ќе се преобрати — уште пред да се преобратат приоритетите.

Прогласувањето на духовната култура за национален приоритет неизбежно го претпоставува и осознавањето на приоритетите внатре во самата неа, а тие, според мене, се најмалку пет: индивидуалните авторитети, етничките различности, националниот идентитет, елитната култура и медиумската култура.

Токму затоа што луѓе, патолошки верни на упорната марксистичка догма за битието што ја определува свеста, им ги заменија местата на нештата. Духовната култура ја оставија да ги искупува футуристичките гревови на нивните предци, одложувајќи ја за „подоцна“, а таканаречената „смена на системот“ ѝ ја доверија единствено на економијата, создавајќи уште еден глобален социјален проект.

Зашто, на границата меѓу два света, утопиите за ново „нормализирање“ на општеството не се ништо помалку опасни од оние што веќе сме ги преживеале. Тие стануваат параван зад кој старите и искусни итромани заземаат нови места, а истовремено остануваат токму она што биле.

Смената на системот не е смена на местата, туку смена на моралните вредности. Таа не е револуционерен судир меѓу туѓи и сопствени интереси, туку интимен судир на човекот од вчера со самиот себе од денес.

Промените во етиката не се случуваат ниту на територијата на економијата, ниту на политиката, туку на територијата на духовната култура. Кога еден свет се заменува со друг, само оттаму можат да дојдат мотивите за таа промена, зашто тие по својата природа се светогледни.

Не таканаречените клучни министерства, не Министерството за финансии, ниту Министерството за енергетика, туку токму Министерството за култура „располага“ со енергиите неопходни за смена на системот.

Затоа неговата основна задача не е да клечи за малку милост и за што повеќе пари, туку да ја втемели духовната култура како национален приоритет.

И сè додека тоа не се случи, евентуалната смена на системот ќе биде заменувана со јавен скандал околу тоа кој го има моралното право да ја изврши, односно ќе продолжи да чека во сопственото преддверје.

Министерството за култура, ако сака конечно да се усогласи со посочените приоритети што меѓусебно се прелеваат, навистина треба да застане на раце — да се претвори во единствена институција-антиинституција во високата администрација.

Администрирањето на културата од однапред зададени политички позиции не е ништо друго освен жестока репресија, зашто политиката како таква е само фрагмент од културата на една нација, а не обратно.

Редовната положба на Министерството за култура во државната администрација и положбата на неговиот министер во политичката организација на владејачката коалиција, сами по себе, го претвораат во, благо кажано, срамежлива идеолошка институција.

Велиме срамежлива, прво, затоа што нема формулирана идеологија — таа се создава „на парче“ — и, второ, што не е помалку важно, иако за понеупатените можеби ќе звучи парадоксално, затоа што Министерството, всушност, е бедно.

Неговата сиромаштија досега беше чудна привилегија на нашата современа култура. Зашто, кога би било и богато, придушените индивидуални гласови најверојатно би биле уште помалку чујни, а самото Министерство за култура лесно би можело да се предефинира во Министерство за пропаганда.

Си дозволувам да ги предложам овие размислувања и да ги формулирам горенаведените приоритети токму затоа што сметам дека денес, во време на промени, Министерството за култура на Република Македонија не треба да биде министерство на голата пропаганда, туку генератор на човечки енергии и медијатор на пораки во нашиот јавен и општествен живот.