Еден од внуците на д-р Илија Чулев бил убиен во Идризово затоа што бил „бугарофил“

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев/ Труд

Судејќи според бројот на публикации, една од најдискутираните теми меѓу Софија и Скопје е онаа за репресиите кај Вардарот по 1945 година. Иако од овие настани не делат 77 години, помирувањето е многу подалеку од хоризонтот. Отпорот на Скопје има свој сегашен мотив. Според мислењето на Александар Литовски, објавено во „Нова Македонија“, „ако се прифатат великобугарските националистички историографски лаги, тогаш тоа неминовно ќе значи отворање на вратата за денационализација и асимилација на македонскиот народ“. Затоа што ако се признае дека по 1945 година имало „масовни убиства на Бугари“ и дека тоа бил „почеток на процес на дебугаризација“, тогаш се признава дека Македонците дотогаш не постоеле“.

Отпорот во Скопје против разоткривањето на фактите е евидентен во првиот настан поврзан со новите репресии – крвавиот Божиќ од 1945 година. Некои очигледно се многу загрижени за информациите што ги даде поранешниот привремен премиер и актуелен бугарски амбасадор во Обединетото Кралство Марин Рајков. Спомнатите од негова страна факти, преку употребата на фразеологија од тоталитарната ера, беа прогласени за „фикција“ и „ревизионистички лаги на великобугарската историографија“. Во оваа кампања е вклучен и Никола Минов, кој во „Слободен печат“ вели: „Би сакал да го видам списокот на жртви на комунизмот во Македонија кои имале бугарски идентитет и би сакал да видам докази дека сите овие луѓе биле осудени затоа што имале бугарска самосвест “.

Важен момент во современата македонска кампања против вистината е тоа што се прави обид настаните по 1945 година да се претстават како спор меѓу Бугарија и Северна Македонија. За таа цел беше лансирана верзијата дека основата на бугарските тврдења „е многу проблематична, непотврдена со сериозни истражувања, но е повеќе новинарска литература напишана во Бугарија во 80-тите и објавена по падот на комунистичкиот режим. Во истата има многу непроверени информации, демантирани со архивски истражувања“. Но, бидејќи присуството на жртвите не може целосно да се сокрие, тие се клеветат дека нивниот број се должи на „тоа што ја усвоиле резолуцијата на Информбирото со која се осудува раководството на Комунистичката партија на Југославија“.

Овие наводи на Скопје се целосно невистинити и се потпираат на фактот дека Бугарија по 1989 година не го направи потребното за да го разобличи македонизмот како српска шовинистичка доктрина, подоцна усвоена од Коминтерната и насилно наметната во Вардарска Македонија. Првите објавени податоци за репресиите во Вардарска Македонија беа во јуни 1945 година, а резолуцијата на Информбирото случила три години подоцна, така што обидите на Скопје да ги прикаже репресираните како сталинисти, се уште едно поигрување со споменот на жртвите. Долго пред да се појават публикации за репресирани македонски Бугари во Бугарија по 1945 година, македонското ослободително движење во Америка и Западна Европа испрати апели до различни владини и меѓународни организации, во кои известуваа за прекршувањето на основните човекови права на територијата на денешна Северна Македонија. . Од оваа гледна точка, не може да се зборува за модерен бугарско-македонски конфликт, како што се обидува да тврди Скопје, туку за длабок и долготраен внатрешен македонски конфликт, чие национално помирување сè уште не е постигнато.

Посебно внимание треба да се посвети на тврдењето во Северна Македонија дека нема докази дека воените немири во Скопје и масовниот отпор потоа се дело на Бугари. Бугарската самосвест на бунтовничките војници официјално ја потврдува Цветко Узуновски-Абас, член на Политбирото на Комунистичката партија на Македонија, кој вели: „Михајловистичките елементи… се обидоа да се побунат во артилериската бригада во Скопје и во пешадиска бригада во Штип… ОЗНА (Југословенската тајна полиција), со помош на другарот Колишевски, успеа да ја пронајде целата мрежа на заговорот и во другите единици на Народноослободителната војска во Македонија, каде што и овие великобугарски ванчомихајловски елементи подготвувале немири“.

Од ова признание станува јасно дека ова во никој случај не се изолирани случаи. Во 1946 година, во денешна Северна Македонија постоела мрежа на илегални групи, која го принудила Централниот комитет на КПМ да одржи серија состаноци помеѓу мај и јуни, чии записници се чуваат во Државниот архив во Скопје, селективно достапен, особено за бугарските истражувачи. И во овие документи е многу јасно кои се целите на членовите на овие групи: „во последно време имаме поголема политичка активност на групите на ВМРО“ и дека „нивната работа е зајакната и добро организирана“. Според информациите, вакви групи има во Скопје, Прилеп, Битола, Гевгелија, Неготино и Кавадарци, но најдобро се организирани во Штип и Струмица. Националната припадност на нивните членови е забележано дека е составена од „бугарски елементи“ кои во периодот 1941-1944 година биле „активни бугарофили“ и продолжуваат да бидат „бугарофили“. Утврдено е дека илегалната група во Неготино „ги бранела позициите на великобугарите во однос на азбуката, но не само по тоа прашање, туку и воопшто“.

Важен момент во оваа илегална борба е што учесниците во неа се под идеолошкото влијание на водачот на автентичната ВМРО Иван Михаилов, бараат начини да воспостават контакти со него и да му дадат информации за се што се случува. Кога во 1976 година, Иван Михаилов реши да ги сумира информациите што ги собрал во серијалот написи „Возбудлива триесетта годишнина“, тој истакнува дека судењата, особено на младите, долго време го оставиле терминот „ванчовисти“ во Вардарска Македонија. ; со него ја изразуваа идејата за бугарштината на осудените луѓе“.

На пример, Иван Михајлов пишува дека со години во затворот Скопје, како луѓе на ВМРО, или како роднини на „окупаторот“ (се мисли на Бугарија) се наоѓа: д-р Илија Чулев, од Кавадарци, прекрасен Бугарин, осуден заради испраќање на меморандум до големите сили во корист на независна Македонија и против режимот на Тито“. Неговите зборови ги потврдува и полициското досие на Илија Чулев, еден од основачите во 1945 година на „Демократскиот фронт на Македонија“. Во обвинението се наведува дека Илија Чулев сакал „по секоја цена да стапи во контакт со … Ванчо Михајлов, кој е поврзан со меѓународната реакција“. Изработен е и план за „присилно ослободување“ на затворениците – нивни поддржувачи, кои од нашите народни судови се осудени како народни непријатели, како на пр. Јордан Чкатров и други.“ А тоа се најистакнатите Бугари во Македонија и Илија Чулев е свесен за тоа. На распитот тој беше прашан за Јордан Чкатров и Димитар Ѓузелов за кои рече дека „мислиле дека нема македонска нација“.

Илија Чулев умрел под неразјаснети околности во затворот Идризово во 1950 година, но тешка била судбината и на неговите внуци Григор и Христо. Првиот лежел во истиот затвор и бил убиен во 1951 година. Го фрлиле од четврти кат. За него југословенската полиција во неговото досие напишала дека е „бугарофил“. А што се крие зад овие зборови разбираме од досието на неговиот брат Христо Чулев. Во 1957 година повторно бил следен од УДБА, а во објаснувањето стои дека „потекнува од големобугарско семејство, кое во времето на поранешна Југославија се чувствувало како такво“.

Архивите на Северна Македонија изобилуваат со вакви документи. Да се ​​тврди дека нема докази за бугарската припадност на репресираните е уште едно изживување со нивното сеќавање.