Името остана (ВМРО), идеологијата исчезна

Тодор Вангелов

Гледајќи ги денешните партии и нивните лидери, но и активистите и членството, забележувам дека пред сè отсуствуваат идеологија и чувство за саможртва. Дополнително загрижува фактот што сè почесто никој ни не прави јасна разлика меѓу десница и левица. Во таков контекст, очигледно е дека денешното ДПМНЕ – кое тешко може да се нарече ВМРО – по својата идеологија и суштина воопшто не наликува на историското ВМРО.

Ова го пишувам токму затоа што чувствувам припадност кон идејата на ВМРО, затоа што ВМРО не е само организација, туку дел од нашата историја и идентитет. Токму затоа и боли – не затоа што сакам да критикувам по секоја цена, туку затоа што гледам како се искривуваат идеите и вредностите што некогаш имале јасна смисла и тежина. Не зборувам од позиција на неутрален набљудувач, ниту пак ме води истата емоција кон други идеолошки правци или партии; ова е реакција на она што се прави со историското ВМРО и неговото наследство.

Историското ВМРО беше создадено со јасна цел: ослободување и политичко организирање на Македонија во услови на туѓа власт. Но, неговата идеја не беше само борба против Османлиската империја, туку и спротивставување на сите надворешни пропаганди и влијанија, особено против српската пропаганда. По Илинденско востание, тоа станува уште поочигледно: српската пропаганда во Македонија сè повеќе се засилува и радикализира, против што отворено говореле и се спротивставувале дејци на организацијата.

Луѓе како Даме Груев јасно укажувале дека борбата не е само за ослободување од една империја, туку и за зачувување на политичката и националната самобитност од туѓи влијанија. Тоа било движење со јасна идеја, визија и подготвеност за жртва – нешто што денес очигледно недостига.

Во своите спомени Даме Груев јасно кажува: „Бидејќи српската пропаганда веќе беше започнала да дејствува во Македонија, ние се сепнавме и мислевме дека треба побрзо да се стави на дневен ред идејата за ослободување на Македонија, пред српската пропаганда да успее да се засили и да го раздроби народот.“

А што гледаме денес во лицето на ДПМНЕ, кое уште се нарекува и ВМРО? Гледаме политики кои често се перципираат како наклонети кон српско влијание, гледаме членови што веат српски знамиња и оддаваат почит на српски војници, додека истовремено се повикуваат на континуитет со ВМРО. Гледаме и потценување или релативизирање на делото на историските водачи, што дополнително го продлабочува јазот меѓу она што било и она што денес се претставува како негов наследник.

Не може истовремено да се повикуваш на ВМРО и да промовираш вредности што се косат со неговата историска суштина. Не може да се зборува за континуитет, а да се игнорира фактот дека истото тоа ВМРО било гонето и од српските власти и подоцна од југословенскиот режим, токму поради својата идеја за самостојна и независна Македонија. Тие позиции едноставно никогаш не оделе заедно.

Ова што го изнесувам не е ниту ново, ниту непознато – напротив, толку е очигледно што дури и Александар Раковиќ, како промотор на концептот „српски свет“, во гостување кај Васко Ефтов со извесно изненадување констатираше дека ДПМНЕ делува како просрпска партија, и покрај фактот што историското ВМРО имало изразено антисрпски позиции во својот идеолошки и политички контекст.

Ова не е напад, туку израз на разочараност од искривените вредности и од отсуството на јасна идеолошка насока. Историјата не смее да се користи како празен симбол, туку како обврска – не само како повикување на минатото во зборови, туку како доследно почитување, практикување на вредностите што тоа минато ги оставило и почит кон вистината.

Сепак, надежта не треба да се напушти. Историјата покажала дека вредностите можат да се изгубат, но и повторно да се изградат. Додека постојат луѓе што паметат, што прашуваат и што одбиваат да прифатат искривена слика за сопственото минато, постои и можност тие вредности повторно да станат темел на иднината.