Проф. Пламен Павлов: Априлското востание е симбол, процес и клучен историски фактор

Априлското востание не е само симбол на борбата за слобода, туку и процес со јасно изразени елементи на модерна државност, демократска организација и политичка зрелост, кој има клучна улога во меѓународниот развој на Источната криза. Ова го изјави во интервју за БГНЕС историчарот проф. д-р Пламен Павлов.

Датумот 20 април е меѓу најзначајните во бугарската историја, поврзан со почетокот на востанието. Во тој контекст проф. Павлов повторно го отвори прашањето за неговиот официјален статус, вклучително и можноста да биде прогласен за национален празник или ден на почит.

„Датумот 20 април е знаковен во бугарската историја и затоа јас, како и други колеги, со години предлагаме тој да биде официјален празник. Лично сум предлагал дури да стане национален празник. Преку вашата медија би сакал уште еднаш да го упатам тој предлог“, изјави проф. Павлов.

Тој посочи дека во низа држави почетокот на националните револуции имаат статус на национален празник. „Во многу земји, вклучително во Србија и Грција, токму почетокот на националната револуција се одбележува како национален празник. Така е и во Франција, каде 14 јули, почетокот на Француската револуција, има сличен статус“, додаде тој.

Според него, прашањето за 20 април останува нерешено на институционално ниво. „За жал, оваа идеја не наидува на доволен одѕив. Добро е што оваа година таа беше јасно поставена и од службени министри како проф. Сергеј Игнатов и маестро Најден Тодоров. Се надевам дека во блиска иднина ќе се реши прашањето со статусот на овој датум, бидејќи во моментов тој нема официјално признат статус“, изрази надеж проф. Павлов.

Во интервјуто тој ги коментираше и различните мислења во однос на евентуалното финансиско или организациско оптоварување при официјалното одбележување на 20 април.

„Ваквите аргументи се неосновани, бидејќи не е задолжително овој ден да биде неработен. Тој може да има статус на ден на почит, слично на 1 ноември. Доколку биде прогласен за национален празник, тогаш би бил неработен ден, но постојат и други варијанти за негово одбележување“, посочи тој.

Според него, отсуството на единствен пристап кон датумот претставува проблем во општествената практика. „Не може овој датум да биде занемаруван. Уште понеприфатливо е што се одбележува нееднозначно – по нов стил, на различни локални датуми поврзани со конкретни настани во одделни населени места. Тоа само по себе не е негативно, но потребен е единствен, фокусен датум – а тоа не може да биде друг освен 20 април“, нагласи проф. Павлов.

Во однос на 150-годишнината од востанието, тој истакна дека оценката за државната подготовка е поврзана со низа околности, вклучително и промените на владите и недостигот од долгорочно планирање. „Тука, кога зборуваме за државата, е малку релативно, бидејќи се менуваа различни влади. Обично ваквите годишнини се подготвуваат во подолг период – на пример една година, зошто да не и повеќе“, рече тој.

Според него, во минатото биле разгледувани пошироки концепции за одбележување на значајни историски датуми. „Ние затоа покренавме една идеја пред извесно време – да се подготвуваме уште за 1400 години од почетокот на нашата државност, бидејќи Велика Бугарија на Кубрат без сомнение е основата врз која се темели нашиот подоцнежен развој како народ“, посочи тој.

Според него, недостигот од доволна подготовка е проблем што се повторува. „За тоа имаат вина и оние кои денес развеваат знамиња и се претставуваат како спасители, а во минатото беа на највисоки државни позиции“, нагласи историчарот.

Проф. Павлов акцентираше и на значењето на востанието како процес со јасни државотворни карактеристики. „Априлското востание е почеток не само на нашата слобода, туку и на нашата модерна државност. Во самата организација има многу елементи на демократија и парламентаризам“, истакна тој.

Како клучен пример го посочи собранието во Обориште. „Тоа е народно собрание во полна смисла на зборот. Имаме државно знаме во рацете на Рајна Књагиња, имаме печат – постојат бројни елементи на државност“, рече проф. Павлов.

Тој укажа и на функционирањето на локалната власт. „Во тогашното бугарско општество постојат механизми на избори – за црковни и училишни настојателства, како и за општински совети. Тоа е силно организирано општество“, нагласи тој.

Според него, локалните револуционерни комитети имаат суштинска улога. „Таму каде што има силни комитети, таму има и силно востание“, рече Павлов, додавајќи дека организацијата треба да се гледа и низ тогашните комуникациски можности. „Постои телеграф, информацијата стигнува брзо, иако ограничено“, додаде тој.

Проф. Павлов го формулира идеалот на востанието како стремеж кон модерна држава. „Целта е да се создаде модерна бугарска држава или, како што пишува Васил Левски, да се обнови бугарската држава“, посочи тој.

Тој истакна дека во Панаѓуриште практично се воспоставува форма на република. „Имаме привремена влада и органи на власта“, рече тој, додавајќи дека стремежот бил кон законитост и ред во услови на криза во Отоманската империја.

На меѓународен план, според него, востанието има значајни последици. „Тоа е детонатор на Источната криза, која се претвора во Бугарското прашање“, рече Павлов, додавајќи дека предизвикало и бран на меѓународна солидарност, особено по настаните во Батак.

„Не сме ја добиле својата слобода дарум. Априлското востание е катализаторот на енергијата што ги поттикнува следните процеси“, заклучи проф. Пламен Павлов.