Каде ја води Србија „вождот“ Вучиќ?

Иван Николов/БГНЕС

Познатиот српски сатиричар Радоје Домановиќ во почетокот на минатиот век ја пишува алегориската општествено-политичка повест „Вожд“. Дејството се одвива во некое непознато српско градче, во кое луѓето поради природни непогоди западнале во тешка беда и сиромаштија и решаваат да си побараат подобро место за живот. Го издигнуваат некаков чуден молчалив човек, кој по цел ден седи и чука со стапот пред себе како најмудар да ги води. Тој ги поведува и на почетокот успева да ги заобиколи пречките, но на крајот сепак наидуваат на непремостливи пречки. На крајот од есента луѓето се распрснуваат и остануваат само тројца, но и тие ја губат надежта дека ќе излезат на прав пат и му велат: „Погледни до каде нè доведе“. А тој едноставно одговара: „Не можам да погледнам, јас сум се родил слеп“. Тројцата се погледнуваат обезумени од страв и еден прашува: „Сега каде“? „Не знаеме“!

Ова е расказ за малите луѓе, кои очајни од животот, ја ставаат својата судбина во рацете на слепци и безцелно талкаат по нив, не сфаќајќи дека и тие се слепи. Ова толкување може да се примени и денес како општочовечка тема.

Ова е низ погледот на еден писател и сатиричар.

Историчарите исто така знаат дека историјата често се повторува. Србија денес наместо кон предвремени парламентарни избори, трескаво се упатува кон граѓанска војна. Или кон вонредна состојба и диктатура.

Разгорените радикални страсти и насилството по улиците сè повеќе потсетуваат на агонијата на Југославија на почетокот на 90-тите години од минатиот век. Тогаш дивееше диктаторот Милошевиќ и ги распалуваше националистичките страсти, кои на крај доведоа до распадот на Југославија. Ништо од тоа што светските дипломати до последно ја поддржуваа нејзината територијална целина, а внатре во државата секој намек за распаѓањето на државата се закануваше со долгогодишен затвор.

Додека ја убиваше, Милошевиќ се колнеше дека ја брани. Потсетете се на протестите во Белград на 9–10 март 1991 година, кога загина полицаец и еден од демонстрантите, а полицијата пукаше кон масата. Армијата ги извади тенковите на улиците на Белград, а Милошевиќ одржуваше контрамитинг на Устието. Протестите беа задушени, а по една деценија крајниот резултат беше дека Југославија се распадна на своите составни делови.

Приближно истото го прави и Вучиќ сега. И тој се колне во Србија и српството, додека ја води земјата кон нова катастрофа. И ги користи речиси истите средства. Останува само да ги видиме резултатите.

Милошевиќ од фудбалските навивачки групи создаваше паравоени формации, кои подоцна се претворија во криминални банди што пустошеа цели региони во Хрватска, Босна и Косово. И Вучиќ користи фудбалски навивачи, улични банди и поранешни затвореници како партиски фаланги против граѓаните и студентите, кои со месеци не се повлекуваат од улиците и плоштадите на српските градови.

Насилство, апсења, претепувања. Непознати групи со маски и качулки вооружени со палки, метални прачки, камења, замрзнати шишиња и јајца против мирни граѓани и студенти. По нив остануваат уништени канцеларии, извалкани ѕидови, искршени автомобили и претепани граѓани. Полицијата обично е подредена некаде настрана и набљудува. Се вмешува само кога треба да респектира и да ги растера со солзавец и палки граѓаните и студентите кои протестираат.

Телевизиите и жолтите медиуми деноноќно блујат патриотски тиради за лажната опасност од „обоени револуции“ и надворешни непријатели, кои никаде не се гледаат на хоризонтот. Постојат само легитимните протести против корупцијата и насилството и партиските фаланги на „Прогресивната“ партија, кои под рамнодушниот поглед на полицијата се борат со граѓаните и студентите, со оправдување дека „ја бранат Србија по секоја цена“!?

Познавајќи ја радикалната националистичка идеологија и кој денес ги контролира инструментите на државната власт – полицијата, армијата, службите, обвинителството, судството, пропагандните медиуми и буџетот – стравовите што може да се случи во Србија се сосема оправдани. Пред перспективата сегашните властодршци да завршат во затвор, тие нема да избираат средства за да преживеат на власт, што и да се случи со Србија.

Српската радикална идеологија на Прогресивната и Радикалната партија повеќепати предизвикувала внатрешни граѓански востанија. Во 1883 година во Србија избувнува т.н. Тимочка буна, а Прогресивната (Напредна) партија ја задушува во крв, убивајќи многу селани и обесувајќи ги водачите по дрвјата. Две години потоа „напредњаците“ влегуваат во војна со Бугарија и ја губат. За малку ќе го изгубеле и суверенитетот на Србија. Ги спасува Австро-Унгарија со наметнатиот Букурешки мир.

Следат народни протести против водачот на Прогресивната партија Милутин Гарашанин, кој, притиснат од сите страни, пука кон демонстрантите. Тоа предизвикува неудржлив гнев и во настанатите нереди со стапови и камења се убиени околу 140 „напредњаци“, изгорени се над 50 нивни куќи и извршени се над 70 грабежи на нивниот имот. Труповите им биле фрлани по улици и плоштади, а забележани се и случаи на набивање живи луѓе на кол. Во 1896 година Прогресивната партија е распуштена и потоа се правени три неуспешни обиди таа да биде обновена. Нејзин наследник станува Српската радикална партија на Никола Пашиќ.

Оваа мрачна националистичка идеологија беше оживеана на почетокот на 90-тите години од минатиот век и за едно десетлетие поведе и загуби три војни, оставајќи зад себе стотици илјади гробови, милиони бегалци, пепелишта и урнатини. Сребреница, Сараево, Вуковар, Рачак и на многу други места во Косово се извршени најголемите масовни убиства по Втората светска војна.

Србија ги изгуби војните, но нејзината радикална идеологија опстана до денес и денес историјата е на пат да се повтори – и тоа многу полошо.

Во изминатите 13 години Вучиќ ги одигра своите карти во Русија, САД, Велика Британија и Европската унија. За разлика од времето на Милошевиќ, кога меѓународната заедница беше многу посплотена против него, денес таа е поделена и ги пушта работите да одат по својот тек, ограничувајќи се одвреме-навреме да предупредува што може да се случи.

Секој демократски мислечки политичар на местото на Вучиќ би распишал предвремени и слободни избори и би ги признал резултатите од нив, без разлика дали би победил или загубил. Тоа би било најразумното решение за излез од сегашната политичка криза. Решение на секој разумен и одговорен државник, кој ги споделува демократските вредности и ги става интересите на државата и нацијата над сопствените партиски и лични амбиции.

Само што српските политичари не се познати по тоа што избираат разумни решенија во тешки моменти. Погрешните одлуки на диктаторот Милошевиќ доведоа до крвавиот распад на Југославија, до бомбардирањата на НАТО и до загубата на Косово.

Од одлуките што ќе ги донесе исплашениот Вучиќ во блиските денови и недели ќе зависи иднината на Србија. Засега тој пушта опасни закани за пресметка со демонстрантите, но кој ли му верува? Тој не може да не знае дека слободниот човек не може да се помири со насилството и дека на крајот реагира со насилство.

Изправен сам против целиот свет и против сопствениот народ, Вучиќ има два пата – да абдицира или да воспостави едновластна диктатура, потпирајќи се на полицијата, параполициски формации, сврхбогати олигарси и надворешна поддршка од слични тоталитарни режими.

Воспоставувањето диктаторски режим во срцето на Балканот и Европа во денешно време звучи безумно. Но не е исклучено од гледна точка на погледите на новите наследници на „напредњаците“ од времето на Српско-бугарската војна од 1885 година. И не е можно без граѓанска војна меѓу двете спротивставени сили: од едната страна армијата и жандармеријата нахранети со „српски патриотизам“, а од другата, полуголите момчиња и девојки што протестираат, со папучи и патики, честопати со децата и домашните миленици, водени од своите младешки соништа.

Засега, степенот на тензијата се покачува. Медиумите на Вучиќ ја продолжуваат пропагандата против демонстрантите, а социјалните мрежи се полни со застрашувачки фотографии и снимки на насилство слични на оние, што беа вовед кон распадот на Југославија.

А Вучиќ продолжува да ја води Србија, но никој не знае каде.