Кнез Александар I – херојот кого Соединението го претвори во непожелен владетел

Анализа на БГНЕС

Батенберг е избран за кнез на Бугарија на 29 април 1879 година од страна на Великото народно собрание, со поддршка од Русија.

Кнез Александар I Батенберг влегува во бугарската историја како првиот владетел на новоослободената држава, но токму Соединението од 1885 година го претвора неговиот лик во национален симбол. Парадоксот е во тоа што истиот чин што го издигнува кнезот меѓу најпопуларните политички личности во Бугарија, истовремено го забрзува и неговиот конфликт со Русија и само една година подоцна доведува до неговата абдикација.

Батенберг е избран за кнез на Бугарија на 29 април 1879 година од страна на Великото народно собрание, со поддршка од Русија. Тој тогаш има само 22 години. Бугарската држава допрва ги гради своите институции, а руското влијание врз армијата и администрацијата е огромно. Сепак, уште првите години од неговото владеење покажуваат дека односите меѓу кнезот и Петербург нема да останат без проблеми.

Во 1881 година Александар го суспендира Трновскиот устав и воспоставува режим со проширени кнежевски овластувања. Експериментот се покажува како неуспешен и во 1883 година уставот е обновен. Во меѓувреме, односите со Русија дополнително се влошуваат.

Така, до 1885 година Батенберг веќе не е само кнез поставен на бугарскиот престол со руска поддршка. Тој постепено се наоѓа во центарот на борбата околу прашањето до каде може да се протега руското влијание врз младата бугарска држава.

Денот што го менува ликот на Батенберг

На 6 септември 1885 година во Пловдив е извршен преврат со кој е прогласено Соединението на Источна Румелија со Кнежеството Бугарија. Акцијата е подготвена од Бугарскиот таен централен револуционерен комитет и е поддржана од делови од милицијата и армијата.

Пред Батенберг стои избор. Тој може да се дистанцира од извршениот чин или да го прифати и да го преземе управувањето со обединета Бугарија.

Го избира второто.

На 8/20 септември кнезот издава указ со кој го прифаќа Соединението и титулата „кнез на Северна и Јужна Бугарија“. Следниот ден свечено влегува во Пловдив.

Оваа одлука има огромно политичко значење. Батенберг не е човекот што го извршил Соединението, но токму неговото застанување зад свршениот чин му дава државен легитимитет.

Кнезот, избран со руска поддршка, застанува на чело на чин што Русија не сака да биде извршен на тој начин.

По Соединението, руските офицери се повлечени од бугарската армија. Набргу потоа Србија ѝ објавува војна на Бугарија. Во практиката, младата држава мора да се брани во отсуство на руските офицери, кои дотогаш заземале клучни командни позиции.

Сепак, бугарската армија победува кај Сливница, а потоа преминува во офанзива на српска територија. Победата не само што го брани Соединението, туку го претвора Батенберг и во симбол на воениот и политичкиот успех на Бугарија.

Херојот и неговиот крај

Токму кога популарноста на кнезот го достигнува својот врв, неговата политичка положба почнува да се урива.

Во април 1886 година Топханскиот акт го признава Соединението, при што Александар Батенберг е признат од султанот за генерал-губернатор на Источна Румелија. Формално, двете територии го задржуваат својот различен статус, но во практиката се ставени под една власт.

Само неколку месеци подоцна, на 9 август 1886 година, група офицери извршуваат државен удар и го принудуваат кнезот да абдицира. Батенберг е одведен надвор од земјата, но по контраударот, на чие чело застануваат Стефан Стамболов и Сава Муткуров, се враќа во Бугарија.

Неговото враќање, сепак, не го спасува престолот. Без поддршката на Русија и во услови на продолжена политичка криза, Батенберг абдицира на 26 август 1886 година.

Батенберг станува национален херој не затоа што самиот го создал Соединението, туку затоа што во решавачкиот момент застанува зад него. А таа одлука го доведува во директен конфликт со Русија и на крајот придонесува за губењето на престолот.

Затоа неговиот лик во националната меморија е поинтересен од вообичаениот херојски портрет. Тој не е безгрешен владетел, ниту осамен архитект на бугарското обединување. Батенберг е политичар со амбиции и противречности, кој во еден клучен момент избира да го брани веќе извршениот бугарски политички чин.

Токму тогаш се случува нешто поголемо од судбината на еден кнез: бугарскиот владетел за првпат се наоѓа принуден да избира меѓу интересите на силата што го довела на престолот и интересите на државата со која управува.

Ја избира Бугарија.

И за тој избор плаќа со својата круна.