Лицемерието на гробот на Свети Кирил во Рим како етнокултурен геноцид

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Почитта на делото на светите браќа Кирил и Методиј има длабоки традиции во народната меморија. Ако денес сè уште се расправа за нивното потекло и голем број стари текстови се игнорираат преку нивното прогласување за „легенди“, тогаш за време на Преродбата во нашите земји се наметнува сфаќањето дека тие се првите бугарски учители. Сосема на природен начин почитта кон светите браќа во Бугарија расте и поради таа причина во 1929 г. Бугарија станува првата словенска држава, која поставува мозаична икона во базиликата Сан Клементе во Рим, каде што на 14 февруари 869 година бил погребан Константин-Кирил Филозоф. Иконата изработена од проф. Лубомир Далчев со потекло од Солун, била поставена централно над гробот, а натписот под неа гласи: „Во спомен на бугарскиот рамноапостол и просветител св. Кирил од бугарскиот народ. Подоцна таму се појавиле натписи со благодарност и од други словенски народи.

Еден настан што се случил во 1969 година и за кој што во поранешниот комунистички табор се молчи, ги потресува луѓето со слободна свест во Македонија. Основана две години претходно со благослов на властите во Белград, автокефалната Македонска православна црква за прв пат во историјата одлучила да испрати своја делегација во Рим по повод 1100-годишнината од Успението на Св. Кирил.

На 14 февруари 1969 година, папата Павле VI отслужил свечена литургија, и иако претстојната посета била координирана со југословенскиот амбасадор Вјекослав Цверље, Светиот Отец бил вчудоневиден од импресивниот состав на југословенската група што се појавила. Групата ја предводеле членовите на Извршниот совет на Социјалистичка Република Македонија, Иван Катарџиев и Владо Малески, придружувани од претставниците на МАНУ, академиците Харалампие Поленаковиќ и проф. Фрањо Бакиќ, митрополитите Климент и Кирил и самиот македонскиот архиепископ Доситеј Стојковиќ.

Ритуалот што го прави папата е католички, поради што претставниците на скопското свештенство немаат никаква врска со тоа. Нивната задача е сосема поинаква – да дистрибуираат фалсификувана пропагандна литература и да постават плоча на гробот на св. Кирил „со благодарност од македонскиот народ“. Дотогаш во светот немало такви натписи, поради што акцијата на Југославија, македонско-бугарската емиграција ја оквалификува како уште една антибугарска провокација. Во најсинтетизирана форма, замената на фактите е евидентна во соопштението на Македонската православна црква, која признава дека е основана во јуни 1967 година, но се декларира за наследник на „Охридската архиепископија, која постоела од времето на св. Кирил Солунски, до своето неканонско растурање во 1767 година, со ферман на турскиот султан по барање на Цариградската патријаршија.

По повод лагите распространети во Рим, на 25 август 1970 година, Централниот комитет на МПО и Бугарската епархија во САД и Канада потготвиле големо заедничко излагање насловено „Едно поклонение на гробот на свети Кирил во Рим во името на планираниот национално-културен геноцид“. Во документот кој добива голем меѓународен публицитет се наведува дека „цивилните лица во делегацијата не можат да се сметаат за претставници на народот, бидејќи никогаш немало демократски избори откако областа за која станува збор била окупирана од Југославија, односно од 1918 година наваму“. Оваа изјава е навистина важна, бидејќи во тоа време единствениот референдум одржан во Македонија се одржал во почетокот на 70-тите години на XIX век, во кој над 2/3 од христијанското население се изјасниле за Бугари и се приклучиле кон Бугарската егзархија.

Другиот важен момент на којшто обрнуваат внимание македонските Бугари е дека останува „неразбирливо кој е народот „во чие име делегацијата се претставила пред гробот на свети Кирил“. На територијата на Сојузна Република Македонија живеат околу еден милион Словени и приближно половина милион останати- Турци, Албанци, Романци, Евреи, Цигани и други. Сите тие заедно го сочинуваат народот таму. Бесмислено и целосно произволно е да се упатува благодарност и пофалба на христијанскиот светител од стотици илјади муслимани и други нехристијани… Доколку делегацијата сакала да ја постави плочата само во име на македонските Словени, сакаме да забележиме дека македонските Словени, всушност се Бугари, ги има околу осумстотини илјади луѓе во границите на Бугарија, односно приближно онолку колку што се наоѓаат под власта на Југославија.

Тие никогаш не ја овластиле споменатата „делегација“ да постави спомен плоча во нивно име во базиликата Св. Клементе“ во Рим, бидејќи уште во 1929 година, во име на сите Бугари, има плоча над оваа историска гробница. Тоа значи дека во 1929 година својата почит кон Свети Кирил ја изразиле и еден милион Бугари кои тогаш се наоѓале под тиранијата на српската кралска власт и кои денес со декрет Југославија ги прогласила за припадници на „македонската нација“ непозната никому низ историјата, се до доаѓањето на комунистичката диктатура таму. Да појасниме дека меѓу македонските Бугари во Бугарија, најмалку 400.000 се членови на семејства, кои се наоѓаат под југословенска власт“.

Особено остра е реакцијата против македонскиот архиепископ Доситеј Стојковиќ. Се наведува дека тој е „неодамнешниот викар на српскиот патријарх во Белград… Пред три години тој себеси се нарекол Архиепископ Охридски, тврдејќи дека ја обновил – со помош на југословенската комунистичка влада – старата Охридска архиепископија. Ова негово тврдење е целосно лажно. Тоа значи дека се создало нешто што некогаш постоело. Но она што навистина постоело во далечното минато е Бугарската Охридска Архиепископија. Таа била создадена во 1018 година од страна на византискиот император Василиј II, познат во историјата како „Бугароубиец“.

Во соопштението се наведува и дека византиските, а подоцна и османлиските власти официјално го регистрирале ова население како бугарско, поради што во 1859 година самиот папа Пиј IX со посебна була ја признал бугарската нација во Македонија. Традицијата е толку силна што од тогаш, дури до 1970 година, во ватиканското издание на „Anuario Pontificio“ Охрид е познат како град во Западна Бугарија.

Македонските Бугари се жалат дека по 1913, 1919 и 1944 година, Југославија насилно ги затворила сите над 1.300 бугарски цркви со 73 бугарски манастири, 7 бугарски епископи и 1.310 бугарски свештеници, како и 1.370 бугарски училишта со 2.26 учители. Поради оваа причина, југословенското раководство мора да одговара за насилството, „што е вистински национален-културен геноцид врз Бугарите“. Некои од неговите форми од 1944 година се „присилна замена на личните имиња на десетици илјади луѓе во окупираната од Југославија македонска територија“; промена на кирилометодиевската азбука на нашиот народ и пристапувањето кон српската азбука; постојаното вметнување српски зборови и изрази во народниот бугарски јазик во Македонија, прогласувајќи го овој дегенериран јазик за „македонски“; употребата на бугарското име е забранета; фалсификатите се создаваат преку употребата на географскиот назив „Македонија“ и тие се наметнуваат во училишниот систем.

Документот завршува со изјавата дека „Македонското ослободително движење се бори за создавање на независна Македонија, со која македонските Бугари прават доброволна жртва, прифаќајќи да останат надвор од границите на Бугарија“. Тоа го прават во име на балканското помирување“. Овој принцип не ја губи својата важност денес.