Мицкоски ја сруши довербата со ЕУ и ја турна Северна Македонија кон самоизолација

Анализа на БГНЕС

Одбивањето на Северна Македонија да ги исполни условите содржани во Францускиот предлог од 2022 година, усвоен од Советот на Европската Унија и одобрен од македонското Собрание, претставува критичен момент во поновата историја на земјата.

Блокирањето на европската интеграција поради одбивањето бугарската заедница да биде внесена во Уставот ќе има сериозни последици врз државноста, економијата и внатрешнополитичката стабилност на Северна Македонија.

Најнепосредната последица е губењето на динамиката на патот кон ЕУ и фактичкото издвојување на земјата од заедничкиот процес на пристапување. Северна Македонија веќе беше раздвоена од Албанија, која започна да ги отвора првите преговарачки кластери, додека Скопје остана во институционален застој.

На тој начин, земјата ја губи можноста нејзиниот напредок да биде оценуван според сопствените заслуги и постепено се вбројува меѓу земјите од Западен Балкан што заостануваат, заедно со Босна и Херцеговина и Косово.

Скопје го поткопува и дипломатскиот капитал натрупан пред Брисел и Вашингтон. Преговарачката рамка од 2022 година не е билатерален договор меѓу Бугарија и Северна Македонија, туку официјален документ на целата Европска Унија. Одбивањето таа да се спроведе, со образложение дека нема доволно гаранции, во Брисел, Берлин и Париз се доживува како непочитување на веќе преземените државни обврски. Тоа трајно ја нарушува довербата во Северна Македонија како предвидлив и сигурен партнер.

Кон политичките штети се надоврзуваат и значителните пропуштени економски придобивки. Се забавува пристапот до средствата од Планот за раст за Западен Балкан. Без напредок во клучните преговарачки поглавја и без подобрување на добрососедските односи, земјата ризикува да изгуби стотици милиони евра во форма на грантови и поволно финансирање.

Заостанува и инфраструктурното поврзување. Политичкиот застој ги попречува клучните регионални проекти, меѓу кои и трансевропскиот транспортен Коридор 8, кој ги поврзува Италија, Албанија, Северна Македонија и Бугарија.

Се намалува и интересот на странските инвеститори. Меѓународниот капитал бара стабилност и предвидливост, а држава со блокирана европска перспектива неизбежно се перципира како пазар со повисок политички ризик.

Северна Македонија го губи и најважниот надворешен поттик за спроведување внатрешни реформи. Европската интеграција традиционално е главниот двигател на промените во правосудството, борбата против корупцијата и зајакнувањето на административниот капацитет. Без притисокот и надзорот на Европската Унија, проблемите како клиентелизмот, политичкото влијание врз судскиот систем и корупцијата ќе се продлабочуваат.

Зад пропагандните тврдења за „бугарски диктат“ и „непријател од Истокот“, користени од Христијан Мицкоски и ВМРО-ДПМНЕ, се крие добро пресметана внатрешнополитичка стратегија.

На прво место, власта го користи надворешнополитичкиот конфликт за да го одвлече вниманието од внатрешните проблеми. Кога една влада нема капацитет или политичка волја да се справи со кризите во здравството, судскиот систем и економијата, таа создава слика за надворешен непријател. Тврдењето дека Софија наметнува „диктат“ ја пренасочува јавната дебата од недостигот на реални резултати во управувањето со земјата.

На второ место, ВМРО-ДПМНЕ стана заложник на сопствената предизборна реторика. Партијата победи на изборите во 2024 година со ветување дека нема да дозволи уставни измени „под бугарски диктат“. На тој начин, таа го врза своето владеење за позиција што ја блокира европската иднина на земјата и ја прави зависна од туѓи политички интереси.

На трето место, Владата ја одржува илузијата дека преговарачката рамка може да биде променета. Меѓу предложените решенија е уставните измени да стапат во сила дури по полноправното членство на земјата во ЕУ. Брисел и Софија повеќепати изјавија дека консензусот постигнат во 2022 година нема повторно да биде предмет на преговори. И покрај тоа, оваа теза продолжува да се застапува за да се добие време и вината за блокадата да се префрли врз Европската Унија и Бугарија.

На четврто место, власта го користи традиционалниот страв од загрозување на идентитетот. Македонската политичка елита со години сугерира дека јазикот, историјата и националната самосвест се загрозени. Претставувањето на внесувањето на Бугарите во Уставот како „бугарски диктат“ е манипулативно. Во основниот закон на Северна Македонија веќе се наведени повеќе заедници, меѓу кои Албанците, Турците, Ромите, Власите, Србите и Бошњаците.

Како последица на сето ова, покрај непосредните штети, пред земјата се појавуваат и сериозни стратешки ризици.

Првиот ризик е поврзан со етничката рамнотежа и улогата на албанската заедница. Албанците во Северна Македонија, кои сочинуваат повеќе од 24 проценти од населението, го сметаат членството во ЕУ за врвен национален приоритет. Сите водечки албански партии, и од владејачката коалиција и од опозицијата, бараат уставните измени да бидат усвоени веднаш. Расте загриженоста дека македонскиот етнички национализам ја блокира иднината на целата држава. Тоа може да го доведе во прашање духот на Охридскиот рамковен договор и да го разниша моделот на внатрешна општествена кохезија.

Вториот голем ризик е демографскиот пад и циничниот двоен стандард. Поради недостигот на реална европска перспектива, илјадници македонски граѓани продолжуваат да поднесуваат барања за бугарско државјанство врз основа на докажано бугарско потекло. Истовремено, јавните скандали во повеќе наврати откриваа дека истакнати личности од ВМРО-ДПМНЕ поседуваат различни европски државјанства, вклучително и бугарско. За политичката врхушка очигледно постои лична европска перспектива, која таа ладнокрвно и свесно му ја одзема на сопствениот народ.

Третиот ризик е продлабочувањето на политичката и економската зависност по оската Будимпешта – Белград – Скопје. Оддалечувањето од европскиот консензус ја насочува Владата во Скопје кон алтернативни геополитички центри. Тоа се изразува преку зајакнување на српското влијание со концептот „Српски свет“, како и преку финансиската зависност од Унгарија посредством кредити и медиумски мрежи, зад кои, за време на владеењето на Виктор Орбан, се наѕираа кинески и руски интереси. На тој начин, Северна Македонија се претвора во сива зона на Балканот, ранлива на надворешен притисок и хибридно влијание.

Сегашниот курс на Скопје сè повеќе се претвора во политика на самоизолација. Под изговор дека го брани националното достоинство, Владата на Христијан Мицкоски го жртвува стратешкиот европски пат на земјата, им служи на туѓи интереси и ја доведува во опасност независноста на Северна Македонија.

Колку подолго Скопје одбива да ги исполни преземените обврски, толку послаба, економски позависна и демографски поопустошена ќе станува земјата. Со тоа се поткопуваат токму суверенитетот и националниот идентитет за кои Владата тврди дека ги брани.