Не го сакаме туѓото, но не го сакаме ни нашето

Пишува: Николај Којчев, Коридор 8

Ако прашате некого зошто Бугарија не го добива конфликтот со РС Македонија, може да слушнете различни одговори, но најверојатно е дека ќе добиете одговор дека за тоа се виновни Србите, Русите или комунистите. Меѓутоа, поретко ќе слушнете дека е можно самата Бугарија да е одговорна за нередот во кој се наоѓа. Затоа, во следните редови ќе го свртам вниманието на некои наши грешки кои ги правиме и денес.

Според мене, неуспесите со кои наидува бугарската држава во билатералните односи со РС Македонија во голема мера се должат на општата неспособност на оваа тема, демонстрирана од бугарските политичари, но и на незаинтересираноста на нашето општество. Објективно гледано, македонското прашање, со исклучок на релативно мала група националисти или политички ориентирани души, не е интересно за останатиот дел од општеството. Познавањето на ова прашање кај бугарското општество главно е ограничено на две или три улични шеги, нашироко се даваат радикални мислења, недостига самокритика и севкупен граѓански интерес за темата.

И во врска со ова, соодветно е да се запрашаме дали и што прави Бугарија за да го заштити своето културно-историско наследство во Македонија. Што прави нашата држава за да ги запознае сопствените граѓани со историјата, делата и борбите на нашите преродбеници од Македонија. Со оглед на тоа што кај нас дури и необразованите слушнале нешто за Левски и Ботев, но ништо за Делчев и Груев, можете да извлечете заклучок дека во нашиот образовен систем историјата на нашите сонародници од Македонија или целосно ја нема или се разгледува многу површно и недоволно.

Друг важен момент е Денот на народните будители (1 ноември), кој се слави во Бугарија секоја година. Тогаш тука целото медиумско и јавно внимание е насочено кон личности како Левски, Ботев и Бенковски, кон Иван Вазов и Љубен Каравелов, кон Васил Априлов и Петко Славејков и воопшто главно кон претставниците на бугарското движење кои живееле и работеле на територијата на денешна Бугарија. Бугарија не го споменува, а камоли да го слави, споменот на Јоаким Крчовски, Теодосиј Синаитски, Кирил Пејчинович, Григор Прличев, Јордан Хаџиконстантинов-Џинот, Марко Цепенков, Рајко Жинзифов, браќата Миладиновци, Војдан Чернодрински, Кузман Шапкарев и др. Единствените популарни бугарски преродбеници од Македонија на кои можеме да помислиме се Пајсиј Хилендарски, Неофит Рилски и браќата Миладиновци.

На крајот на краиштата, така е и со револуционерните дејци. Бугарија најсвечено слави датуми поврзани со раѓањето или смртта на Васил Левски или Христо Ботев, но ништо не прави за актерите од Македонија. Бугарите главно не се свесни за ВМРО – најголемата бугарска револуционерна организација. Овде свечено се одбележува годишнината од Априлското востание под рефлекторите на сите медиуми, но нашата држава со прст не мрда за Илинденското востание.

Овде имиња како Гоце Делчев и Сандански станаа познати имиња само заради градовите што ги носат, но не и за личностите зад нив. За Гоце Делчев конечно се зборува повеќе во последните години, но само поради и во контекст на заладените билатерални односи со РС Македонија. Личности како Дамјан Груев, Ѓорче Петров, Пере Тошев, Борис Сарафов, Петар Попарсов, Лазар Поптрајков, Христо Татарчев, Тодор Александров и др, се присутни во сеќавањата и мислите само на онаа мала група историчари или националистички ориентирани Бугари, кои што ги спомнав погоре. Инаку, тоа што во Бугарија темата „Македонија“ не е интересна ниту за значаен број потомци на бегалците од Македонија и Одринско, значи дека нашата земја сосема доброволно и категорично ги „откинала“ овие страници од својата историја. .

Како да браниш нешто за кое што не ти е гајле…?

Официјалната бугарска држава и нејзиното општество целосно се повлекоа од сите овие крупни бугарски личности и настани во минатото и, фигуративно кажано, ги оставија во плакарот да собираат прашина. Многумина би рекле дека „не бараме туѓо, не го даваме своето“. Сепак, се повеќе сум убеден дека и ние не го сакаме нашето. Но, инаку мрмориме и се жалиме кога некој ќе посегне да ни го земе, да го исчисти, да го изложи на видни места во својот дом и да се гордее со тоа, иако на свој начин.

Според мене, Бугарија треба целосно да го смени пристапот, ако воопшто го има, колку што сака да го зачува своето културно и историско наследство. Обидите да се натераат властите во Република Македонија или тамошното општество да го признаат бугарскиот идентитет и карактер на историските личности и настани за мене се бесцелни и бесплодни. Меѓутоа, она што може и треба да го направи Бугарија, со посигурен успех, е да започне масовна кампања за популаризација на актерите и историјата на Македонија овде кај нас. Тоа треба да се направи со финансирање на тематска научна литература, кино, музика, визуелни уметности, јавни предавања и сите други можни средства кои на атрактивен и соодветен начин би им ја презентирале историската вистина на младите и старите, на историчарите и неисторичарите. На тој начин Бугарија би ни всадила чувство на припадност кон овие личности, гордост преку нивните дела и национална одговорност кон сегашноста и иднината. Нашата земја треба да почне да ги празнува барем наполовина толку свечено деновите поврзани со бугарското културно-просветно и револуционерно движење во Македонија, како што ги празнува оние поврзани со територијата на денешна Бугарија.

Сè додека ние самите повлекуваме линии на поделба меѓу историјата на нашите сонародници овде и нашите тамошни Бугари, и додека самите ја делиме сопствената историја, култура и меморија, ќе продолжиме да трпиме порази.

Во оваа насока: овој октомври се навршуваат 130 години од создавањето на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМРО), а во јули-август – 120 години од избувнувањето на Илинденско-Преображенското востание. Не знам дали и како Бугарија ќе ги прослави овие јубилеи. Но, сепак се надевам дека нашите национални медиуми ќе најдат можност и ќе вметнат неколку зборови и за нив, макар тоа да е во последните 5 минути од нивните вести. Затоа што ВМОРО за Бугаринот во Македонија и Тракија е тоа што е БТРЦК за Бугаринот овде. И затоа што Илинденската епопеја за Бугаринот таму е она што е за нас Априлската епопеја.

Да не ги забораваме нашите херои!
Достојно да го почитуваме нивниот спомен!