Повев на барут од Балканот

Пишува: Иван Николов КИЦ „Босилеград“ специјално за БГНЕС

Сигналите кои доаѓаат од Косово се повеќе личат на предвесници на нов воен конфликт на Балканот. Претседателот Вучиќ и премиерката Ана Брнабиќ постојано зборуваат во таков дух. Според Бурнабиќ, Косово е на работ на вооружен конфликт. Вучиќ како врховен командант ја стави армијата на највисоко ниво на борбена готовност. Од своја страна, Косово уште порано ги доведе своите вооружени сили во целосна борбена готовност.

Веќе 20 дена сите вести на српската државна телевизија почнуваат со преглед од барикадите на Косово, а говорите на највисоките државни, армиски и полициски функционери, експерти за национална безбедност и политички аналитичари продолжуваат до доцна во ноќта.

Да не се лажеме – Србите во северно Косово се контролирани од Вучиќ и неговите луѓе. Албин Курти сакаше да ги спроведе уставот и законите на Косово во општините со претежно српско население – Србите мораа да добијат косовски лични карти, да стават косовски таблички на своите автомобили и да ја почитуваат државата Косово. Српските државници веднаш го нападнаа Курти дека на тој начин се обидува да ги избрка од Косово и скокнаа да ги заштитуваат.

Курти треба да покаже дека ја контролира ситуацијата во Косово, не само заради зајакнување на суверенитетот и независноста на младата косовска држава, туку и заради членството во ОН и ЕУ, кон кои се стреми. Нешто на што Србија се спротивставува со сите средства, притоа избегнувајќи да го изговори официјалното име „Република Косово“.

Во општата воено-политичка хистерија остана некако незабележано дека на оние Срби кои ризикуваа да стават косовски таблички веќе следниот ден им се запалија автомобилите. После тоа никој не се осмели да ги смени табличките. Стана јасно дека Србите во северно Косово се заложници на српската политика кон Косово, а секој што сака да се интегрира во косовскиот систем ќе се смета за предавник и непријател на Србија. Судбината на убиениот лидер на косовските Срби Оливер Иванович е повеќе од индикативна. Така, сакале или не, сите Срби се построија под српските знамиња.

По наредба на Вучиќ, Србите ги напуштија сите косовски институции, вклучително и парламентот, во кој седеше Српската листа со 10 пратеници контролирани од Вучиќ. Исчезна полицијата, судството, обвинителството и сите други – вкупно 3500 Срби. Претседателката на Косово, Вјоса Османи распиша нови избори за 4 нови градоначалници и 10-те испразнети пратенички места. Плашејќи се да не влезат други пратеници и така да ја изгуби контролата над северно Косово, Вучиќ по десет дена ги врати пратениците во Косовскиот парламент. Таа гимнастичка вежба покажа дека всушност тој ги влече конците на Србите во северниот дел. Ги исплаќа и платите на луѓето кои ги напуштија косовските институции и останаа без егзистенција. Сега тие веќе се финансиски зависни од него и послушно стојат на барикадите дури и да не сакаат.

Албин Курти не застана и уапси некои поранешни српски полицајци. Тој дури се закани дека ќе ги уапси братот на Вучиќ, неговиот син и други истакнати поединци кои се поврзани со сомнителни бизнис интереси на Косово. Следеа нови барикади на патиштата и граничните премини. Според некои српски новинари, меѓу локалните Срби има и вооружена српска тајна полиција и маскирани криминалци. Радио Слободна Европа јави дека камионите што ги блокираат патиштата исто така се од Србија.

На седницата на Советот за национална безбедност што ја свика Вучиќ, беше одлучено Србија официјално да побара дозвола од КФОР, српски воени и полициски единици да влезат во Косово. КФОР молчеше, но специјалниот пратеник на САД за Западен Балкан, Габриел Ескобар и германските власти ја отфрлија идејата. Како и да е, Србите дојдоа на барикадите и таму стојат веќе 20 дена. Одвреме-навреме стигнуваат информации за престрелки со косовската полиција, експлозии и други провокации. Од српска страна беа донесени артилерија и борбени возила во близина на границата со Косово. Патријархот Порфириј е вратен од границата со Косово. Косовските власти го обвинуваат за „православен фундаментализам“. Албанските медиуми уште летоска предупредуваа дека лица од руската приватна воена компанија „Вагнер“ веќе се на Косово. Тогаш никој не им веруваше, но сега и тоа е веќе факт.

Така, повторно дојде до ќорсокак меѓу Косово и Србија. Албин Курти засега се уште се воздржува од марширање против барикадите, бидејќи стравува дека ќе има жртви и дека ќе биде обвинет за српските непредвидливи дејствија. Србите не сакаат да се повлечат од страв дека тоа ќе се протолкува како „предавство“ на митското Косово. И, исто така, од страв од руското прекорување кое неминовно ќе следи доколку се направи нешто без консултација со руската страна.

Која е навистина крајната цел?

Според една, многу веројатна хипотеза, тензијата во Косово им служи на руските интереси – таа има интерес за конфликт меѓу Косово и Србија за да го оттргне вниманието од војната во Украина. Во случај на нов конфликт, САД и земјите кои сега и помагаат на Украина ќе мора да ги поделат своите напори и помош на два дела, што би било исклучително корисно за Путин.

Во српските медиуми, особено во последната деценија, интензивно се вжештуваат русофилските чувства. Вучиќ го ризикува членството на земјата во ЕУ, игнорирајќи ги европските сигнали за поддршка на санкциите против Русија. Сонот е Русија да излезе победник од војната во Украина, кога ќе се промени меѓународната рамнотежа на силите и ќе следи ново прекројување на границите на Балканот. Овој пат Србија како руски сојузник би го ставила на маса српското национално прашање и конечно би го остварила сонот за Голема Србија.

Обложувајќи се на руската карта и путинофилството, Вучиќ веќе нема корисен потег. Една нагла кривина кон Европа и може да ја доживее судбината на Ѓинѓиќ, Немцов или Навални. Не се осмелува ни да помисли на тоа по рекордните 19 средби со Путин, редовните консултации со рускиот амбасадор, Вагнеровиот центар во Белград, рускиот Центар за вонредни ситуации во Ниш и силните русофилски чувства во српското општество.

Втората хипотеза за тензијата на Косово е поврзана со првата – потпишувањето на германско-францускиот договор за нормализирање на односите меѓу Косово и Србија. Ако одбие, Вучиќ ќе падне во немилост на Европа и САД. Ако се согласи, русофилските чувства што самиот ги создаваше, ќе ја побараат сметката од него. Претчувствувајќи дека стапицата што сам си ја постави може да пукне, Вучиќ фрли уште една карта – ќе ги отстрани барикадите ако Курти формира Заедница на српски општини. Курти се согласува – ако Србија ја признае независноста на Косово. Но, Вучиќ едноставно не смее (и не сака) да го направи тоа. Она што тој би сакал е да го отцепи Северно Косово и да го присоедини кон Србија, дури ако евентуално мора да го замени за Прешевската долина. Нешто што Ангела Меркел категорично го отфрли во тоа време.

Засега КФОР, ЕУЛЕКС и делови од косовската полиција се уште ги надгледуваат ескалацијата на тензиите и кревкиот мир. Но, ситуацијата станува сè побезизлезна – Србија е предалеку за да стигне до целта, а премногу доцна е за да се врати назад.