Пред 58 години војските на Варшавскиот договор ја задушија Прашката пролет

На 21 август 1968 година војските на Варшавскиот договор навлегоа во Чехословачка и насилно го прекинаа реформскиот процес познат како Прашка пролет. Интервенцијата, предводена од Советскиот Сојуз, стави крај на обидот за создавање „социјализам со човечки лик“, пишува Фактор.бг.

Во воената операција „Дунав“ учествувале сили од Советскиот Сојуз, Полска, Унгарија и Бугарија, а Германската Демократска Република беше вклучена во подготовките. Според тогашните податоци, биле ангажирани околу 200.000 војници, 6.000 тенкови, 3.000 артилериски орудија и 1.000 борбени авиони.

За само неколку часа советските воздушнодесантни единици ги презедоа главните политички и административни објекти. Воените штабови беа опколени, а чехословачката армија, по наредба на генералот Мартин Ѕур, не пружила организиран отпор.

За време на инвазијата загинаа околу 100 луѓе. Советските сили останаа во Чехословачка до 1991 година.

Реформскиот процес започна откако Александар Дубчек на 5 јануари 1968 година беше избран за прв секретар на Чехословачката комунистичка партија. За разлика од својот претходник Антонин Новотни, Дубчек најави либерализација на системот под мотото „социјализам со човечки лик“.

Во април биле предложени економски реформи, поголема слобода на печатот и елементи на пазарни односи. Кон крајот на март беше формиран и Клубот 231, чија цел беше рехабилитација на политичките затвореници осудени според членот 231 од чехословачкиот Кривичен законик од 1948 година.

Раководствата на другите земји од Варшавскиот договор оцениле дека реформите претставуваат опасност за комунистичкиот систем. На 3 август претставници на Советскиот Сојуз, ГДР, Полска, Унгарија, Бугарија и Чехословачка ја потпишале Братиславската декларација, со која ја потврдиле приврзаноста кон комунизмот и борбата против „буржоаските идеологии“.

Според истражувања на австрискиот Институт „Лудвиг Болцман“, бугарскиот комунистички лидер Тодор Живков уште на тајна средба во Москва на 6 март 1968 година ја споменал можноста за воена интервенција. Неговиот став го поддржале полскиот лидер Владислав Гомулка и источно­германскиот лидер Валтер Улбрихт, додека Леонид Брежнев во тој момент сè уште се залагал за политичко решение.

Тезата дека Дубчек е ревизионист и дека во Чехословачка се одвива контрареволуција станала официјална позиција на бугарското раководство. Истовремено, чешки бугаристи испратиле отворено писмо до весникот „Литературен фронт“, во кое изразиле загриженост поради тенденциозното известување на бугарските медиуми.

Советските власти тврделе дека интервенцијата била „братска помош против контрареволуцијата“, побарана од чехословачки комунисти. По падот на комунистичкиот режим во 1989 година било пронајдено писмо со такво барање.

Дубчек и неговите соработници биле одведени во Москва. Тој избегнал потешка казна и накратко останал на функцијата, но реформскиот курс бил прекинат.

На 16 октомври 1968 година Советскиот Сојуз и Чехословачка потпишале договор со кој беше регулирано натамошното присуство на советските војници во земјата.

По окупацијата започнал масовен иселенички бран. Околу 70.000 лица, меѓу кои голем број висококвалификувани стручњаци, заминале на Запад непосредно по инвазијата. Задушувањето на Прашката пролет предизвикал и длабоки поделби во повеќе комунистички партии во Западна Европа.