РС Македонија-горчливите плодови на неоствареното помирување

//

Пишува: Иван Николов

Во целиот Источен блок, транзицијата пред триесет години од еднопартиски систем во плурализам се покажа како тешка, болна и проследена со многу внатрешни пресврти.

Во Социјалистичка Република Македонија, како конститутивна единица на Титова Југославија, за разлика од сите земји во европскиот југоисток, тоталитаризмот имаше една дополнителна карактеристика – калемење на нова национална самосвест на мнозинското население. Со насилство од ваква природа не е експериментирано во ниту една друга земја.

Владејачките елити во Скопје беа свесни дека со доаѓањето на демократијата и распаѓањето на сојузната држава ќе ги загубат своите привилегии и ќе одговараат за злосторствата. Ова ги направи особено иновативни. На природните демократски процеси, како оние што веќе се појавија во Словенија и Хрватска, им се спротивстави платформата Глигоров-Изетбеговиќ за зачувување на интегритетот на Југославија. Овој проект не беше ништо друго освен гест кон нивните господари во Белград и шанса за скопската елита да опстане. Формулата за одржување референдум за отцепување од Југославија беше вбризгана и со лојални сугестии испратени до веќе распаднатата федерација.

Зад сенародната еуфорија поради успехот на референдумот за независност на државата, југословенските комунистички кадри во Скопје успеаја да се обединат. Тие се потпираа на неискуството на дојденците во политиката и брзо ги совладаа главните лостови на младата држава. Киро Глигоров седна на претседателската фотелја, Стојан Андов застана на чело на првиот независен парламент во Скопје, Васил Тупурковски предводеше партијата, Петар Гошев – исто така. Поранешната Комунистичка партија брзо се преименуваше во Социјалдемократски сојуз на Македонија. Овие луѓе го сочуваа непроменето целото идеолошко наследство на Тито во Скопје, имитирајќи некои од идеите за демократија.

Не случајно во новопојавената партија ВМРО-ДПМНЕ на чело со Љубчо Георгиевски најдоа не само голем политички противник, туку и партија која објективно и реално се однесува кон минатото на народот. Односно, за ВМРО-ДПМНЕ бугарската самосвест на преродбениците и револуционерите беше несомнена. Затоа ги обвинуваа за бугарофилија, термин кој во текот на целиот југокомунистички период беше заситен со избезумена омраза кон се што е поврзано со „источниот сосед“.

Првиот знак за претстојниот непомирлив судир на двата фронта на политичката сцена во Република Македонија беше конфликтот меѓу претседателот Киро Глигоров и неговиот заменик, младиот Љубчо Георгиевски. Љубчо покажа карактер и без двоумење ја напушти потпретседателската функција за да продолжи да се бори со демократски средства против противникот, веќе вкоренет во сите структури на државната власт.

Вториот пример за политички принцип и лично достоинство го даде угледниот интелектуалец, научник, филозоф и естетичар проф. Димитар Димитров. Без двоумење поднесе оставка како министер за образование во првата независна влада на Република Македонија, поради неможноста да се наметнат новите демократски модели на настава, отфрлајќи ги стереотипите од минатото.

Недовербата комотно се смести во младото македонско општество. Идеолошката себичност и политичкото витештво отворија нови фронтови на спротивставување…

Идејата за помирување беше единствената мудра и припитомлива алтернатива на убиствените страсти. Дојде од многу младата и се уште неискусна опозиција во политичките игри, предводена од ВМРО-ДПМНЕ.

Љубчо Георгиевски и неговата брошура „Кој со кого ќе се помири“

Ова е програм за излез од темниот тунел на меѓусебната нетрпеливост. Но, пред да даде рецепти за решение, авторот прави точна дијагноза на болеста. Ова е непромисленото фалсификување на животите, делата и самосвеста на неколку генерации кои живееле овде. Со прецизен јазик, со јасна мисла, авторот го сече пропагандниот пелин со хируршки скалпел за да ја открие вистинската содржина на животот на народот во последните три века. Не случајно ги наведува имињата на „најзаслужните“ интелектуалци кои направиле добра кариера, злоупотребувајќи ја националната судбина. Никој не е поштеден. Пред судот на совеста одговараат и Гане Тодоровски, Блаже Ристовски, Иван Катарџиев, Јован Павловски и Атанас Вангелов. Неговото реторичко прашање им звучи детски искрено, но страшно:


„Толку ли им е тешко да сфатат дека тоталитарниот ѕид, со кој е опкружена Македонија, може да ја држи уште десет години, мегутоа, додека не дојде денот кога се ќе пропадне и што ќе биде со дебелите книги напишани на основа на очигледни лаги и државни фалсификати…“

Зар не е токму таков ставот на претставниците на Бугарија во Мешовитата бугарско-македонска комисија за историски и просветни прашања?

Вистината, кога ја третираме со почит, секогаш е една!

Зошто тогаш е оваа врева во Скопје кон позицијата на Бугарија? Зошто се овие клевети и лажни обвинувања против Бугарија од страна на функционерите на македонската држава пред високите функционери на европските институции?!

Пред 30 години Љубчо Георгиевски зборуваше за овие перверзии, не за да ѝ се допадне на Бугарија, туку да ја подигне плочата на педесетгодишната манипулација со примарните извори за животот во географската област Македонија.

Анализирајќи ја постојано сугерираната антибугарска хистерија, тој со право се прашува зошто македонската историографија сè уште молчи за жртвите од 23-годишната српска окупација на Вардарска Македонија и продолжува: “До кога во Македониjа ќе пронаоѓаме само бугарски платеници, а српските платеници ќе владеат со Македониja… ?

Грижата за независната македонска држава на господата Глигоров, Црвенковски и Андов е лажна, бидејќи во 1990, 1991 па и во 1992 година тие инсистираа Македонија да остане во рамките на Југославија.

И тој веднаш се спротивставува на ова предавство, со уште една вистина вкоренета во минатото: „Македонскиот народ во својата долга историја само два пати имаше право на слободен референдум: во 1991 година, кога гласавме за независна Македонија, и во 1871 година, кога со султански ферман е распишан исто така слободен референдум, и кога македонскиот народ со повеќе од двотретинско мнозинство ја прифатил бугарската егзархија како своја“.

И тој реторички прашува: „Што ќе правиме со тој народ?

Излезот е вистината. Мора да му се каже на народот како што е. Сите перверзии со него мора да излезат на виделина. Само тогаш ќе биде можно помирувањето. Помирувањето меѓу живите и мртвите, меѓу жртвите и џелатите… Тогаш народот ќе може слободно да се движи кон својата иднина – прочистен и возвишен.

Професорот Димитар Димитров и неговите два написи за помирувањето

Првиот напис „За националното помирување на Македонците“ беше објавен во весникот „Нова Македонија“ на 23-25 ​​јануари 1994 година. Вториот напис „За националното помирување на Македонците (повторно)“ беше објавен во истиот весник. на 20-21 март 1994. Двата текста се вклучени во неговата книга Мегу тоталитаризам и демократија од 1994 година, издадена во Скопје.

Основното прашање на помирувањето во македонското општество се поставува сеопфатно, разумно и со увид во значењето на неизбежната потреба од такво движење во оваа насока.

Ќе отворам заграда за да потенцирам дека личноста, креативноста и политичкото присуство на проф. Димитар Димитров во животот на младата држава се основа за конструктивно преоценување на изминатите 6-7 децении. Овој придонес, од очигледни причини, и денес продолжува да се занемарува, но ќе биде незаменливо орудие во рацете на идните градители на вистинската македонска држава и општество.

Неговата богата духовност, неговите филозофски и естетски погледи, неговиот јасен поглед на збунетата национална судбина се достојни за перото на таквите познавачи на човековата природа како Стефан Цвајг, Николај Бердјаев или Мигел де Унамуно…

На почетокот на 1990-тите, помирувањето во македонското општество, и покрај жестокиот отпор, не се сметаше за невозможно. Во сложениот контекст на политичките настани обележани со распадот на тоталитаризмот и појавата на демократските тенденции, оваа идеја е надеж и излез. И политичарот Љубчо Георгиевски и научникот проф. Димитар Димитров го дешифрираа значењето на поимот „помирување“ – едниот како компонента на тековниот политички процес, другиот – како средство за духовно воздигнување и филозофско преиспитување на минатото во неговиот комплекс денешни инкарнации. Проф. Димитров вели вака: “Jугословенскиот комунистички тоталитаризам НР/СР Македониjа jа обликуваше како мутациjа на вардарската бановина: со континуитет на шовинизам кон Бугариjа, со дисконтинуитет на вмровско-асномската традициjа, со култура на општ народен самозаборав, со етаблиране на писмото на окупаторот во македонско писмо, со игнориране на делот од македонскиот народ во Грциjа, со форсираньe на проjугословенски ориентираните комунистички кадри, од една страна, односно со репресии (полициска, судска ) на лицата со национална и демократско-граганска ориентациjа, од друга страна…“

Проф. Димитров не останува кај наметнатото видливото, површното, пропагандистичкото. Неговата мисла навлегува во подлабоките слоеви на македонското постоење низ децениите за да ги извади на виделина дејствијата и делата кои намерно ги премолчувале, за да докаже дека спротивставувањето на идеолошка и политичка основа е минато, а иднината бара поинаков тип на однесување, друг тип на комуникација меѓу различните претставници на општеството и резимира:  “Националното помируванье тука значи: тоj фронт да се затвори, нациjата да се собере околу проектот на демократската македонска држава, револуционерно заснованите привилегии да се укинат, да се поништат и самите револуционерни закони според кои се произведувале и суделе неприj атели на државата со економски, психолошки и морални импликации врз нив и връз нивните семеjства. Тоа значи: да се урне Берлинскиот sид среде македонскиот народ…“

Ова е можниот излез.



Вториот напис на професорот „За националното помирување на Македонците (повторно)“ е донекаде одговор на негативните реакции против првиот напис. Негативните реакции доаѓаат, секако, од тогашните владејачки југокомунисти, преименувани во социјалдемократи.

Во тие години опозициската партија ВМРО-ДПМНЕ беше перципирана како националистичка партија, т.е. пробугарски ориентирана. И врз оваа основа се сите расудувања на авторот. А бидејќи е пробугарски, тој е непријател. Помирувањето со бугарофилите во македонското општество, според тогашната власт, било неприфатливо и невозможно.

Обнова и помирување

Процесите што сега се случуваат во македонското општество се шокантни со нивната јасна тенденција за враќање назад. Спротивно на заглушувачката пропаганда за евроатлантскиот правец, РС Македонија всушност се движи во спротивна насока – до 1944 година. Роден во 1991 година, политичкиот плурализам избледе, се гуши во прегратките на политичарите кои успешно ја имитираат демократијата, но всушност се нејзини непопустливи непријатели.

Развојот на двата главни политички субјекти во младата република е шокантно интересен. СДСМ, поранешните комунисти под водство на Зоран Заев, оставија впечаток дека ја напуштаат својата тесноградна лојалност кон постулатите на југословенската идеологија за Македонија. Тоа требаше да ги разбуди симпатиите на Брисел и оваа партија да биде сфатена како реформистичка и проевропска.

Во суштина, таа остана непроменета.

Во исто време, нејзиниот противкандидат за власт, ВМРО-ДПМНЕ, се согласи во времето на Никола Груевски да биде лојален партнер на белградската елита. Односно ВМРО-ДПМНЕ тргнува по спротивен пат за да ги избрише идеолошките разлики со СДСМ. Отфрлено е обвинението за бугарофилство. Ривалството беше пренесено само на рамнината на моќта.

Еуфоријата по победа на локалните избори во штабот на Христијан Мицковски е еуфорија предизвикана од можноста за контрола на лостовите на власта, а не победа над идеолошкиот противник. Сетете се на еуфоријата при откривањето на т.н „Бомби“ на Заев. Власта е големата цел, а едногласноста за прашањето за „црвените линии“ во преговорите со Бугарија е дијагноза за враќање на модел кој го носи тешкиот здив на политичкиот анахронизам, неспоив со современите општествени текови.

Во пракса има помирување, но тоа не е некој квалитативно нов општествен договор, туку уште едно повторување на еднопартиските догми. ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ веќе ги исповедаат истите вредности, оние од 1944 година – во почит и восхит кон џелатите и нетрпеливост кон жртвите и нивната постојана сатанизација.

Сликата е немилосрдно јасна: на едната страна од барикадата се идеолошки збратимените ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ, вооружени со арогантна неподготвеност да ги читаат трагичните страници од изминатите 77 години, а на другата – зашеметените, но се похрабри вистински носители. на демократските промени.

Оптимизам во трагедијата

Постои историско-политичка анализа на проф. Димитар Димитров, насловена „Епистемолошки импликации на една историографска контроверза“. Вклучен е во неговата книга Името и умот, Скопје, 1999 г.

Повод за пишување на текстот е напис на Блаже Ристовски објавен во списанието „Современост“ во 1996 година по повод 20 годинишнината од смртта на Димитар Митрев.

Еве што пишува професорот Димитров со емотивен дострел на монолог од шекспирова трагедија:

„Да, наjголемо зло за Македонците беше – што беа Бугари, а што Европа, преку Грциjа и Србиjа, не им дозволи да продолжат да бидат. Да пркосат? Да се предадат? Од Груев до Мисирков, од Христо Узунов до Стоjан Мишев, од Шарло и Ченто до Колишевски и Глигоров, крвари драма,се черечи еден народ. Како да побегнеш од злото, кое го претставува твоето сопствено битие,ти самиот? Ние, македонската нациjа, сума и актуелен чин од таа драма, немаме причина да се срамиме од себе, од дванаесетвековната етнобиографиjа под „номиналната ознака“ Бугари. Срамот й припага на Европа, во прв ред на Русиjа, Англиjа, Франциjа, Австро-Унгариjа; на Грциjа и на Србиjа, за тоа што еден народ, коj се одражал половина милениум под турско политическо ропство и уште толку и повеке под грчката духовна доминациjа, го разкасапиjа поради сопствени егоистички стратегии, на дел од него инектираjки му го грчкиот и српскиот шовинизам, „возпитуваjки“ го да си го мрази името и родот…“

Монологот е шокантен! Не обврзува да молчиме!

Ако Пендаровски, Заев, Мицковски уште не го прочитале ова дело, да не губат ниту ден, да го најдат и да го прочитаат.

А особено е задолжително Никола Димитров да се сети на она што го кажал неговиот татко со трагична искреност! Ова е задолжително за да се покае. Тој, нашиот Жозеф Фуше, мора да се покае за политичкиот водевил што го создава со мрачна инспирација во Скопје, Брисел и Софија.

Историјата не им простува на политичарите кои се полни со себични амбиции. Таа ги осудува или на заборав или на анатема.

Историјата секогаш открива големи личности и ги оптоварува со одговорности. Таа веќе ги именуваше своите избраници во Скопје.

Нивните гласови ќе се слушаат се погласно и погласно. И Европа мора да ги слуша!

Тогаш помирувањето покрај Вардар ќе стане неизбежно…

Претходна статија

Литературно читање во Париз во чест на Пејо Јаворов и неговата муза Мина Тодорова

Следна статија

(Видео) Бугарскиот европратеник Андреј Ковачев во остра дебата со Калинка Габер-заменичка на Никола Димитров

Најново од Истакнато