Само наивници можат да сонуваат за демократска промена на власта во Србија

Пишува: Иван Николов/ КИЦ Босилеград

На почетокот на декември, двапати, големите српски градови беа зафатени со масовни „зелени протести“.

Формално, протестите се против итните измени на Законот за експропријација и Законот за референдуми. Законите се во законодавен процес и нивното донесување зависи само од потписот на претседателот Александар Вучиќ. Измените ѝ овозможуваат на државата да им ја одземе приватната сопственост на сопствениците во замена на пари, доколку тоа е неопходно за проекти од јавен интерес.

Демонстрантите со право се сомневаат дека станува збор за закон донесен преку лобирање во корист на меѓународната англо-австралиска рударска компанија Рио Тинто, која е заинтересирана за експлоатација на литиумот во западна Србија. Според Вучиќ, ова е „историска шанса за Србија“. Сепак, според експертите и локалното население, ова не само што е исклучително опасно за животната средина и водата во Србија, туку директно ја загрозува егзистенцијата на околу 19.000 приватни земјоделци во 22 села во најплодниот регион во Србија, долината на реката Јадар. А може да биде и опасно со оглед на тоа што покрај бучавата, отпадот, канализацијата и пареите, за потребите на рудникот се планира за еден месец да се потрошат 110 тони експлозив, 300.000 тони сулфурна киселина и огромни количини вода и струја. И сето тоа на само 150 км. од Белград.

Чувствувајќи ја опасноста, српските граѓани, кои и онака се незадоволни од тоталитарното владеење на Вучиќ, сè повеќе излегуваат на улиците и се соочуваат не само со полицијата, туку и со партиските тепачи на владејачката партија на Вучиќ, кои маскирани со качулки и вооружени со стапови. маршираа против граѓаните кои протестираат. На социјалните мрежи и на некои телевизии се појавија застрашувачки фотографии на кои млади момчиња безмилосно ги тепаат мирните демонстранти со стапови. Сето ова потсетува на почетокот на политичкиот живот во Србија во втората половина на 19 век.

Соочен со растечкото социјално незадоволство и зголеменото противење на претстојните општи, претседателски и парламентарни избори на почетокот на април следната година, Вучиќ почна тактично да отстапува. На состанокот со локалното население погодено од проектот Рио Тинто, тој даде двосмислени изјави дека ќе се заложи за нов закон за измена на контроверзниот закон за експропријација или едноставно ќе го врати стариот закон.

Овие ветувања веројатно нема да ги намалат тензиите во Србија.

„Зелените протести“ се во пораст – луѓето излегуваат похрабри и се повеќе, а нивните барања се неспорни. Покрај растечката опозиција, режимот на Вучиќ ги се пука и во министерствата за полицијата и армијата. Главната слабост на српската опозиција е тоа што е идеолошки исцрпена и по многу нешта не се разликува од оние на власт, но е потребна за нормализирање на демократските процеси. Чисто технолошки, таа нема на кого да се потпре и нема право на грешки.

Несомнено е дека „зелените протести“ се всушност само генерална проба за она што следува на пролетните избори. Инцидентите на неодамнешните протести во Нови Сад, Шабац, Белград и други градови покажуваат дека режимот на Вучиќ е нервозен и подготвен да употреби насилство врз граѓаните, многу побрутално од она што Слободан Милошевиќ го употреби во 90-тите.

Вучиќ нема да признае никакви изборни резултати различни од оние што ги има во моментов, а тоа е најголемиот проблем на Србија – парламент со двотретинско мнозинство и без опозиција. Според некои набљудувачи, одбројувањето за Вучиќ веќе започна, но никој не треба да има илузии дека тој лесно ќе се откаже. Опозицијата има шанси да освои голем број пратенички места, но главната битка ќе биде за Белград, каде што опозицијата има поголеми шанси. Овие шанси, како и секогаш во годините на пресврти, можат да се остварат само со сериозна странска помош и масовни протести на плоштадите.

Наивно е да се очекува дека Вучиќ и неговата партија со нивниот олигархиски систем, кој е само формално демократски, лесно ќе се откажат. Така што само наивните идеалисти можат да сонуваат за легална, демократска и мирна промена на власта во Србија.

Загрижува тоа што Брисел молчи и со тоа му дава неискажана поддршка на Вучиќ. И не е ни чудо што Европа е подготвена да ги затвори очите доколку Вучиќ продолжи да ја игра улогата на „стабилократ“ на Балканот на политичко ниво. Неговиот втор силен адут е ако, наместо Рио Тинто, реши да ги тргува наоѓалиштата на литиумска руда на Србија со друга меѓународна рударска компанија чија влада е подготвена, ако не да го поддржи, барем да си ги затвори очите пред неговото тоталитарно владеење, кое се повеќе српски граѓани го карактеризираат како „фашизам“. Западот мора да одлучи дали, поради својата привидна „стабилност“ и интересите на меѓународните компании, ќе ризикува нов Лукашенко или Путин на Балканот или ќе ги жртвува сопствените основни принципи на европската цивилизација.

Претстојното преструктуирање на западната автомобилска индустрија од мотори со течно гориво до електрични мотори треба да го зголеми производството на литиумски батерии. Неолибералниот колонијализам во развиените земји не е ништо ново. Економските интереси се секогаш посилни од апстрактните теории за човековите права и глобалното затоплување. Ова можеби е шанса за Вучиќ, но е крајно опасно за граѓаните на Србија, Балканот и Европа.

Сите тие ги очекуваат долги непроспиени зимски ноќи и непозната пролет пред нив.

А ние, Бугарите во Босилеградско, веќе десет години ја пиеме отровната попара на меѓународните рударски компании и корумпираната локална власт, која е само продолжена рака на централната власт. Доколку и покрај се промените се случат во Белград, тогаш би можеле да преминеме на ритуалното „фризирање“ на нашиот Али Баба и неговите 40 разбојници.