Зошто препораката на ММФ за замена на рамниот данок во Бугарија е несоодветна

Симеон Дјанков/Љубомир Дацов/БГНЕС

Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) повеќепати ѝ препорачувал на Бугарија да се откаже од рамниот данок на доход во корист на прогресивен даночен систем. Сепак, економскиот контекст на Бугарија и ефективноста на рамниот данок во изминатите две децении покажуваат дека ваквата препорака е несоодветна. Анализата на економската структура, инвестициската клима и фискалните биланси на Бугарија нагласува зошто задржувањето на рамниот данок е предност.

Рамниот данок во Бугарија, воведен во 2008 година, придонесе за период на висок економски раст во споредба со регионалните конкуренти. Рамните даноци се поврзуваат со едноставност, транспарентност и предвидливост, што ги минимизира изобличувањата на пазарите на труд и капитал. Со одржување на ниска и единствена даночна стапка од 10%, Бугарија создаде поттик за претприемништво, инвестиции и формализирање на економската активност. Преминот кон прогресивен систем би можел да ги поткопа овие придобивки.
Единствената стапка ги намалува можностите за затајување на даноци и го поедноставува спроведувањето на законот. Воведувањето на повеќестепен прогресивен даночен систем ја зголемува административната сложеност, ги зголемува трошоците за усогласеност и создава „пукнатини“ кои можат да го намалат реалното прибирање на приходи. Анализите од држави кои преминале од рамен кон прогресивен данок често покажуваат краткорочно зголемување на номиналните приходи, но долгорочен ризик од загуба на приходи поради избегнување на даноци и преселување на лица со високи приходи.
Бугарија се натпреварува со други економии од Централна и Источна Европа за инвестиции. Рамниот данок е клучен аргумент за инвеститорите, сигнализирајќи за бизнис-пријателска средина. Прогресивното даночно оданочување ќе доведе до одлив на капитал, одлив на мозоци и намалување на домашните инвестиции во високодоходовни сектори.
Препораките на ММФ ставаат акцент на прераспределба и намалување на нееднаквоста во доходите. Рамниот данок во Бугарија, комбиниран со социјални трансфери и целни програми за социјална помош, постигнува степен на правичност без изобличувањата на прогресивното оданочување.

ММФ тврди дека прогресивното оданочување обезбедува долгорочна фискална одржливост. Напротив, дестабилизацијата на даночниот систем би можела да го намали почитувањето на даночната регулатива и инвестициите, поткопувајќи ги приходите и одржливоста.

За Бугарија, задржувањето на рамниот данок, додека се усовршуваат целните социјални политики, нуди подобар пристап од прифаќањето на прогресивното даночно препорачување на ММФ. Воведувањето на прогресивно оданочување би ја разместило целата даночна структура – од промена на пропорциите меѓу директни/индиректни даноци до промена во добивката, различни стапки на ДДВ и др.

Изградбата на социјална политика преку даноци е ниско ефективна, води до значителни изобличувања во структурата и во поттиките за плаќање на даноци. Тоа е основен принцип во јавните финансии. Главниот проблем за премин кон прогресивно оданочување е пренесувањето на тежината на оданочувањето. Затоа што главната тежина од оваа реформа ќе падне врз луѓето од средната класа со висококвалификуван труд на сметка на луѓето со ниска квалификација. Затоа примарниот проблем не е борбата со нееднаквостите, туку каква економија развиваме и стимулираме.