Уште еднаш за „македонскиот идентитет“ и лутината на министерот Муцунски

Проф. д-р Николај Овчаров/24 часа

Минатата недела меѓу читателите голем интерес предизвика мојата реакција на лутата изјава на министерот за надворешни работи на РСМ Тимчо Муцунски во врска со изјавата на неговата бугарска колешка Велислава Петрова-Чамова дека во дипломатскиот разговор меѓу двете земји треба да се користи определбата „северномакедонски“. Затоа сакам да дадам уште историски примери за тоа како се определувале неговите сопствени предци само пред неколку децении. И нека покрај Вардарот самите си дадат сметка кој поим е поправилно да се употребува денес.

Човештвото одамна барало начин да ја потврди вистинитоста на даден текст и така се дошло до пронаоѓањето на печатот. Според Толковниот речник, заверувачкиот или грбов печат е инструмент за заверка на вистинитоста на еден документ. Нашите заеднички предци добро го знаеле тоа и поради таа причина во средновековната бугарска држава аристократите имале лични печати. Бугарските цареви, пак, своите грамоти ги заверувале со златни печати (хрисовули), без кои документот за дарувања на манастири и населби бил невалиден. Во времето на задоцнетата бугарска Преродба и на борбата за црковна независност против грчките свештеници во XIX век, Бугарите одлично ја знаеле улогата на печатот. Насекаде во бугарските земји, националните општини, читалишта, црковни настојателства и други установи, кои никнувале како печурки по дожд, најпрво си изработувале печат. Тогаш немало ателјеа за изработка на печати и секој ги изработувал како што знаел и умеел. Освен што требало да ја докажат автентичноста на документот, тие имале и втора, не помалку важна задача: да му покажат на светот дека постои бугарски народ.

Во разгорот на најголемите етнички конфликти по поразот на Илинденско-Преображенското востание од 1903 година, еден Бугарин тргнува да ги проучува бугарските старини во Македонија. Тоа е академик Јордан Иванов, кој во текот на следните десет години прави уште обиколки низ оваа напатена земја. Во 1931 година тој го издава своето капитално дело „Бугарски старини од Македонија“, кое и денес претставува учебник за секој историчар. Таму Иванов објавува низа важни документи, од кои многу подоцна биле уништени при окупацијата на македонските области од страна на Срби и Грци. Во следните редови ќе им покажам на читателите една интересна страница од овие истражувања.

„Македонските Бугари за време на турското ропство користеле или лични, или друштвени печати – пишува Јордан Иванов. – Натписите на печатите биле на бугарски, грчки или турски јазик, а понекогаш истовремено и на два јазика. Не се ретки случаите кога Бугарите се служеле и со отпечатување на натопен во мастило палец врз судски акти, договори и молби. Откако, по Хати-шерифот (1839 г.) и Хати-хумајунот (1856 г.) (султански законодавни фермански акти – Н. О.), турската држава почна да дозволува нејзините поданици отворено да ја изразуваат својата народност, едноплеменските етнографски здруженија се осмелуваа јасно да ја покажуваат својата народносна припадност и на своите печати. Грчко-бугарската црковна борба и отпорот на Бугарите уште повеќе ја засилија оваа навика кај нив. Бугарските цркви, манастири, црковни општини и еснафи почнаа да се именуваат како ‘бугарски’ и на своите печати. Тоа зборува за будењето и зацврстувањето на националното чувство кај македонските Бугари.“

Уште во 1817 г. бугарските шивачи во Солун се здружават во еден еснаф кој е именуван според нивната кондика на следниот начин:

Еснавъ терзıи бугарски у Солунъ.

Жителите на градот Велес во 1845 г. имаат свој училишен печат, на кој пишува:

Велешкото българско училище, 1845.

Од истата година е и печатот на училиштето во с. Бошино до Велес:

Печатъ: Башовското българско училище, 1845.

Прилепските шивачи градат во 1867 г. крило во манастирот Трескавец и над вратата го поставуваат натписот:

Иждивениемъ болгарскиот терзийски еснафъ, 1867.

Истата година бугарските лебари-симитчии во Битола си прават печат на бугарски и на турски јазик:

Битоля+български симитчийски еснафъ, 1867 (тур. Битоля де булгар симитчи еснафи).

От 1860 г. е печатът на кръчмарския еснаф в Прилеп с надпис:

Еснавъ анджийски, български.

Печатът на битолския български папукчийски еснаф от 1870 г. е с надпис:

Болгарски еснафъ папукчии, 1870.

……………………………..

Еве неколку печати на бугарски општини и читалишта:

Блъгарска цръковна община в Солун.

Печатъ на Щипското общонародно блъгарско духовно правление, 1969.

Паланечка българска черковна община, 1869. (Крива Паланка – Н. О.)

Воденска българска община, 1870. (Воден, дн. Едеса в Гърция).

Воденска българска църковна община, 1870.

Българско читалище в Воденъ, 1870.

Ваташа булгарцка црковна опщина 1884 г. (Ваташа, дн. В Гърция – Н. О.).

Во своето големо истражување Јордан Иванов го објавува и прочуениот „Мемоар на бугарските црковно-училишни општини во Македонија“ од 20 мај 1878 година. Тоа е протестно обраќање на македонските Бугари до Големите сили со барање за примена на Санстефанскиот договор и присоединување на Македонија кон новосоздадената бугарска држава. На овој апел своите потписи ги ставаат претставниците на 21 бугарска општина и просветно-културни друштва од сите краишта на Македонија. Покрај нив се отпечатените со мастило печати на соодветните организации. На повеќето од нив свесно е означен националниот идентитет на нивните сопственици.

Печатъ на Скопското българско общество, 1870; Печатъ на Прилепската българска община; Печатъ на българската община въ Битоля, 1870; Печатъ на Неготинската българска община, 1871; Печатъ на Гевгелийската българска община, 1871; Печатъ на Кукушката българска община; Печатъ на Солунската българска община; Печатъ на Тетовската българска община, 1869; Печатъ на Кумановската църковна община, 1870; Печатъ на Неврокопската българска община; Печатъ на Щипската българска община, Кюстендилска епархия; Печатъ на Сярската българска църковна община; Печатъ на Драмската българска църковна община.

Ете, тоа е голата и неприкриена вистина за демографската слика во Македонија во XIX век. Ќе си дозволам да го завршам овој текст со две латински поговорки. Често на Римјаните им се припишуваат зборовите: „Кога фактите зборуваат, и боговите молчат“. Тие исто така велат: „Da mihi factum, dabo tibi ius“ – „Дај ми ги фактите и ќе ти го дадам правото!“ Па еве ви ги, драги северни Македонци, фактите. А вие ќе го признаете ли правото? Нели наводно ќе влегувате во Европската унија, која е симбол на владеењето на правото!? Во меѓувреме, проф. Спас Ташев веќе покажа низа правни документи на Европската унија, во кои вие сте наречени токму „северномакедонската страна“.