Да го признаеш доброто- наградите доделени постхумно на царот Борис III од светски еврејски организации

//

Пишува: Силвија Авдала, Израел

Има еден добро познат библиски цитат што се користи во случаи на расправии, гнев или тага – „Lehakir et Hatov“ – признај го доброто.
Овој древен принцип беше искористен како мотив кога, во 1994 година, неколку големи еврејски организации одлучија колективно да ги препознаат главните заслуги на цар Борис за спасот на бугарските Евреи за време на Втората светска војна.
Иако улогата на владетелот на Царство Бугарија беше официјално објавена веќе во 1960-тите за време на судењата за злосторства против човештвото – случајот Ајхман, случајот Бекерле и фон Хан, наративите што се шират во Бугарија и Израел за оваа историја се радикално различни. Згора на тоа, во 1990-тите, бугарските Евреи во Израел решија да направат спомен – „Бугарската гора“, меѓу кои спомен-плочите на цар Борис, Царица Јоана, Димитар Пешев и митрополитите од Св. Синодот. Подоцна, под притисок на Македонија, таблите беа преместени во Софија и денеска се наоѓаат пред зградата на Софијска општина.

На царицата Јоана во 1992 година во Њујорк и беше врачена менора од страна на Американскиот еврејски комитет за нејзините заслуги во издавањето транзитни визи за Палестина на еврејските деца од католичките училишта во Драма и Кавала и нивните семејства.

На специјална церемонија во Лос Анџелес, Калифорнија, организирана од Еврејскиот национален фонд, цар Борис беше прогласен за „морален државник“ и „бугарски Шиндлер“, а во најголемата синагога во градот се одржа комеморација во присуство на царот Симеон, членови на царското семејство, конгресмени и јавни личности. Панихидата ја отслужи бугарскиот рабин Хаим Асса.

На церемонијата, Здружението на преживеани од концентрационите логори ја врачи статуетката „Пламен на животот“, штраф од железничката линија што влегува во Аушвиц обвиткан во стакло.

Цар Борис III, исто така, постхумно добил менора од Американскиот еврејски комитет, којa повторно била врачена на неговиот син Симеон II. На посебна церемонија, Симеон II го добил и Орденот на Легијата на честа во име на својот татко. Така, бугарскиот цар стана првиот носител на орденот кој немал еврејско потекло, а орденот на последниот бугарски цар му го врачил Бранко Лустиг – копродуцент на филмот „Шиндлеровата листа“.

Статуетката во име на Anti-Defamation League беше врачена од Дејвид Штраслер на 18 мај 1994 година.

За т.н. Бугарски случај за време на Втората светска војна, тогашниот генерален директор на организацијата, Абрахам Фоксман, вели:

„Отсекогаш верував дека спасувањето на бугарските Евреи е единствено во светот. Уникатно не само по својот опсег, туку и по тоа што се одвива во земја која е сојузник на нацистите. Ова се случува во земја каде што сите позиции на моќ, дури и оние без власт цврсто застанаа да кажат „Не“.
Ништо во животот не е совршено. И не тоа не било совршено. Затоа што се спасени бугарските Евреи, но не се спасени македонските Евреи. Така е, извинете! А можеби и многу други жалат поради тоа. Но, знаете што – ако секоја земја во окупирана Европа ги спасеше само своите Евреи, тогаш немаше да ни требаат музеи, немаше да ни требаат споменици! Немаше да зборуваме за Холокаустот! За мене ова е уникатно! Повторно велам: Најважно за Бугарија е – ниту еден не го направил тоа сам! А институциите, сите државни институции, политичките институции, Дворецот, парламентарците и Црквата. Да, може да се расправа – кој порано, а кој подоцна. За мене тоа е обединета целина. Мислам дека е важно светот да знае! Затоа му реков на вашиот претседател: „Јас сум кандидат за амбасадор на Бугарија во светот! Затоа што верувам дека луѓето кои ја ценат добрината имаат одговорност. Ќе направам се за да го свртам вниманието на Америка и на светот кон Бугарија. И мислам дека да се раскажува приказната, што повеќе, и повеќе – тоа е вниманието, славата што Бугарија ја заслужува“*.

*Цитатот е дел од предговорот на книгата на Георги Боздуганов „Речиси невозможно. Царството Бугарија и еврејската емиграција за време на Втората светска војна“



Претходна статија

(Видео) Таа го соши бајракот и таа му го тури знакот!

Следна статија

Милков за Република Северна Македонија: Бугарија сака да преговара со државата, а не со партиите

Најново од Истакнато