Историјата како денешна фарса

Пишува: Костадин Филипов за Труд

Мојот стар пријател Владо Перев од Скопје деновиве ме потсети на еден случај во кој и онака сум вмешан. На веб-страницата Трибуна.мк, каде што Перев е редовен автор, беше објавен негов текст посветен на годишнината од смртта на големиот Бугарин од Северна Македонија – Јове Стојановски, познат по прекарот Рибарот.

Главниот патос на текстот е посветен на неправедната и намерна казна против Јове во случај кој беше монтиран и кој на крајот го одведе во затвор цели шест месеци. Целата сага му го уништи животот на Јове и набрзо по отслужувањето на казната, на 11 март 2010 година, тој почина. Ова е и причината за материјалот на Перев.

Вреди да се прочита текстот на Владо Перев. Но, ќе ја дадам мојата перспектива како очевидец на настаните од тој ден. Бев таму, во една од халите на Гранд Хотел „Скопје“, како што тогаш се нарекуваше денешниот „Холидеј ин“, на брегот на Вардар. Денот беше 27 октомври 2000 година, кога основачите на Здружението на Бугарите „Радко“ од Охрид сакаа да го претстават на жителите на Скопје и на овој начин да го оживеат. Љубопитноста за настанот се криеше и во тоа, што тоа беше прва манифестација на организацијата на Бугарите од Република Македонија, но исто така интересот беше зголемен и поради името „Радко“, кое, како што е познато, беше едно од конспиративните имиња користени од Иван Михаjлов. Салата беше преполна, во првиот ред беше тогашниот бугарски амбасадор во Скопје, Ангел Димитров, заедно со други претставници на нашата дипломатска мисија. Имаше и доста новинари, меѓу кои и мојата скромна маленкост како љубопитен граѓанин и професионално обврзан дописник на бугарските медиуми.

Заедно со локален колега седнавме на столчињата наредени покрај ѕидот. По пет-шест минути од почетокот на настанот, настана гужва, неколку луѓе станаа да излезат, чад се дигна во салата и видов како метална кутија се тркала кон мене од под службените столови. Од неа излегуваше чад и колку повеќе ми се приближуваше до моите нозе, толку повеќе се прашував што се случува. Што да се прави? Некој ги фрли овие димни бомби за да го уништи настанот на организацијата Радко. Излеговме надвор, а таму веќе се вртеше скандалот, поради чија манипулација беше осуден Јове Стојановски. Новинарот Спасе Шуплиновски лежеше на земја, наводно турнат од Јове. Постепено работите се смирија, но подоцна стана јасно дека Шуплиновски поднел пријава за насилство врз него и нанесени физички повреди.

Така започна случајот против Јове. Целата правна сага е детално опишана од Владо Перев, па затоа нема да ja повторувам. Тaa резултираше со класичен пример за измислен случај со избрана порота и обвинение засновано на лажни информации. Младите кои ги фрлаа димните бомби не само што не беа приведени, туку им беше всадена самодоверба на херои кои успеале да растурат настан на локалните Бугари. Така виновен за целиот скандал остана само Јове Стојановски.

Еден од сведоците во случајот против Јове беше Панде Ефтимов, кој се потруди да го заштити својот пријател. За Панде ова беше можност не само да му помогне на Рибарот со вистината, туку и евентуално да побара лична рехабилитација заради неговата долгогодишна битка со правдата во Скопје. Самиот тој, во монтиран процес во раните 70-ти години во Титова Југославија, доби и одлежа вкупно седум години затвор. Неговите граѓански права беа одземени, личните документи му беа вратени многу години по издржувањето на казната. Поет, новинар и публицист, Панде беше принуден да го издржува своето семејство со два сина, како градежен работник. И зошто? Па, затоа што тогашните тамошни комунистички власти во Скопје за да му се допаднат на Белград, ги осудуваат екстремните демонстрации на патриотизам на Панде и неговиот пријател. Една од тие демонстрации е традиционалната посета на 4 мај на гробот на Гоце Делчев во црквата Свети Спас со положување цвеќе и рецитирање песни во негова чест. Да, да, оддавањето почит на Гоце на денот на неговата смрт се сметаше за крајно погрешно, па дури и незаконско тогаш, во Титова Југославија.

Му лепат кодош на Панде кој го следи секој негов чекор и секој негов збор и ги пријавува во полиција. Тие го обликуваат неговиот процес, внимателно и намерно скриено од медиумите. До крајот на животот, тој, како и Јове, страдаше од болестите стекнати за време на испрашувањата во затворот. Непосредно пред да почине во август 2017 година во ВМА во Софија, Панде даде едно усб-е на Македонскиот научен институт. Кога го отворивме, го видовме целиот негов живот и страдања собрани на неколку стотици страници. Целото негово полициско досие, сите пријави против него, неговото судење со обвинителните пријави, разговорите на сведоците и обвинетите, говорите во судот, медиумските публикации. Целиот случај на дланка, случај што оддалеку мириса на местенка! Со мојата сопруга ги обработивме материјалите и ги составивме во книга, издадена од Македонскиот научен институт под наслов „Досието „Галичица“ или скршената судбина на Панде Ефтимов“.

Галичица, името на планина помеѓу Охридското и Преспанското Езеро, беше кодното име што го користеше полицијата кога станувало збор за Панде.

Ако ископа синот на Јове – Илија, кој живее и работи во Бугарија, сигурно ќе може да подготви нешто слично за татко си. Јас самиот го видов Јове последен пат кај нив во Скопје. Беше излезен од затвор, но веќе не се чувствуваше добро. Ова беше летото 2009 година, кога во центарот на нашите односи со Скопје се најде уште еден случај на прекршени права на Бугарка од Република Македонија. Ја помните ли Спаска Митрова, нека ѝ е лесна земјата. Таа имаше проблем со нејзината ќерка Како дописник на БНТ следев секој чекор, секоја седница на нејзиниот случај и се што беше поврзано со неа. За да не оставам впечаток кај гледачите дека случајот со Спаска е изолиран и не ја одразува вистинската состојба во однос на правата на Бугарите во Република Македонија, предложив да правиме извештаи во Софија за други локални Бугари кои настрадале поради нивното самоопределување. Еден од нив беше токму Јове Стојановски. Другите двајца беа писателот Младен Србиновски и Панде, за кого веќе зборував. Неколку месеци подоцна, на 11 март 2010 година, Јован Стојановски-Рибарот го напушти овој свет.

Се сеќавам на сите овие работи, од кои некои сигурно веќе сум ги кажал во различни прилики. Но, тоа го правам со свеста дека на хоризонтот се наѕираат нови случаи, во кои правдата во Северна Македонија повторно ќе биде претворена во палка и ќе се користи за заплашување или удар против локалните Бугари. Претседателот на Културниот клуб „Иван Михајлов“ од Битола, Љупчо Георгиевски, во декември беше повикан во локалното обвинителство поради пријава на политичка парламентарна партија дека на социјалните мрежи проповедал ксенофобија, омраза и насилство. Од ова не излезе ништо, но сега слушаме дека повторно добил покана. Пак ќе оди со адвокатот, ќе го пуштат, но пак ќе биде повикан. Тој нема да се извлече со тоа. И ќе го средат случајот, и ќе му организираат медиумски линч, и што ли уште нема да му се случи. И неговите другари ќе ги вклучат. Ќе почнаат да ги бркаат и другите клубови на Бугарите. Само гледајте.

Тоа веќе започна. Традиција!