Мисијата на списанието „Балканија“

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Ослободителното движење на македонските Бугари, од своето основање во 1893 година, имало потреба да ја популаризира својата кауза низ светот, за таа цел му требале публикации на странски јазици. Оваа потреба станала особено значајна по 1944 година, кога еден долг период во комунистичка Бугарија била наметната забрана на сите публикации што ја застапуваа вистината за Македонија. Како резултат на ваквата кусогледа политика на тогашниот државен врв во Софија, МПО во САД и Канада, останала единствената организација, која доследно ја бранела бугарската кауза во Вардарска Македонија.

За да биде поуспешна меѓународната активност на МПО, почнал процес на издавање специјализирани изданија на странски јазици, во кои на странските фактори им се објаснуваат различни аспекти на македонското прашање, актуелни во тоа време. Едно од овие изданија е списанието „Балканија“. Тоа е израз на соработката меѓу македонските Бугари и Хрватите, кои се бореле против заедничкиот непријател – шовинизмот на Белград. Списанието излегувало на секои три месеци, со поголем дел на материјали напишани на англиски јазик, но и дел напишани на француски јазик и имало јасна ориентација кон дипломатијата.

Првиот број на „Балканија“ излегол во 1967 година во Сент Луис под редакција на македонскиот Бугарин Христо Анастасов и Хрватот д-р Анте Бонифачиќ. Во него се наведува дека водечки уредници се Степан Хефер и Иван Михајлов, односно водачи на хрватското и македонското ослободително движење. Благодарение на нивната поддршка, списанието можело да создаде свој круг на водечки автори како Аспарух Исаков, Б. Мариќ, Александар Граматиков, Бранко Јелиќ, Никола Низамов, Стипе Азначиќ, Иван Хасенаи, Никола Николов, Јосеф Биосиќ и други. Покрај тоа, истото имало соработници во Мадрид, Брисел, Минхен, Лондон, Париз и други градови во Европа. Во САД соработниците на „Балканија“ биле концентрирани во Њујорк, Милвоки, Кливленд, Чикаго, Лос Анџелес, Пасадена, Сан Франциско, Сан Хозе, Санта Клара, Сакраменто, Бафало, Рочестер и Сент Луис, а во Канада во Торонто, Ванкувер , Хамилтон, Монтреал, Калгари итн. Списанието развило сопствена мрежа на соработници и во Јужна Америка, во градовите Сао Паоло, Монтевидео, Лима, Ла Паз и Буенос Аирес. Во Австралија, соработниците се наоѓале во Сиднеј, Аделаида и Перт.

Во воведниот напис во првиот број пишува дека „целта на списанието Balkania е да се занимава со политичките, социјалните и културните работи на луѓето или расите и националностите што го населуваат Балканскиот Полуостров“. Голем дел од информациите во Америка за Југоисточна Европа се или несоодветни или неточни. Објективното прикажување на вистинската перспектива на борбите и аспирациите на балканските народи ќе биде водилка на списанието БАЛКАНИЈА. Би било соодветно, а можеби и потребно, да го претставиме. Се вика БАЛКАНИЈА.

Неговата главна грижа е судбината на над десет милиони угнетени луѓе на Балканот… Спонзори се американски и канадски државјани со хрватско и македонско бугарско потекло кои живеат во САД и Канада. Радувајќи се на американската и канадската слобода и демократија,… тие сега стигнуваат преку морињата за да им помогнат на своите несреќни браќа и сестри во странство да ја постигнат својата слобода и независност“.

Покрај хрватските и бугарските автори, меѓу кои го среќаваме и бугарскиот дисидент Георги Марков, списанието „Балканија“ постепено успева да привлече голем број странци, специјалисти за балкански прашања. Нивните дописи, кои доаѓаат надвор од поранешната железна завеса, во најголем дел се непознати за современиот бугарски читател. Тие се важни затоа што се пример за поддршка на каузата на Хрватите и македонските Бугари во периодот по Втората светска војна. Меѓу нив се издвојуваат Пол Финдли, С. Бадуин, Ернест Ригони, Jорих Блуменфелд, Болеслав Тахауер, Алдо Дами, Кларенс Манинг, Остин Ап, Ктибор Покорни, Рудолф Вирер, Бернар Маркерит, Дан Морган и десетици други.

Посебно важен фактот, што „Балканија“ ги промовира на англиски јазик позициите на Степан Хефер и Иван Михајлов. Тие ставови не биле оспорени од ниту една земја освен од Титова Југославија. Тоа ги легитимира водачите на ослободителните движења на Хрватите и македонските Бугари како главни експоненти на волјата на нивните угнетени сонародници. Веќе во првиот број на списанието бил објавен текстот на Иван Михајлов „Македонското прашање пред европската дипломатија“.



Во него, последниот лидер на автентичната ВМРО пишува дека „речиси и меѓу современите генерации не постои политички ориентирана личност од блиското минато, која не слушнала за изразот „бурниот Балкан“. Но, и таквите упатени лица не се доволно информирани за фактот дека турбуленциите на Балканот постојат главно поради нерешено или погрешно решено македонско прашање. Познато е дека македонското ослободително движење настана кон крајот на минатиот век.

Неговата политичка платформа најдобро ја искажаа зборовите на познатиот британски државник Вилијам Гладстон, кој прв го подигна слоганот „Македонија за Македонците“. Под поимот „Македонци“, Гладстон ги опфаќа сите различни етнички групи кои се населиле и живеат во Македонија, како: Бугари, Турци, Грци, Албанци, Власи итн… Бугарите, иако се мнозинство во Македонија, ја прифатиле формулата на Гладстон „Македонија на Македонците“. Слично, без резерва, истото го мислат и Власите“.

Иван Михајлов е категоричен дека Титова Југославија ја продолжила денационализацијата започната од претходните угнетувачки режими во Македонија, поради што својата анализа ја пренесува во модерното време. „Во тој дел на Македонија, кој е под југословенска власт, во моментов постои систематска принуда за денационализација на бугарското население. Сегашните напори на дел од србокомунистите за бришење на бугарските имиња, фалсификување на историските факти и уништување бугарските историски споменици, промената на завршетоците на бугарските презимиња на населението и ширењето омраза против се што е бугарско се истите елементи поврзани со режимот на кралот Александар и неговата вештачки создадена држава позната како „Југославија“, а да не зборуваме за бројните ограничувања на човековата слобода, па дури и во секојдневието. Индивидуалното достоинство и вредности се избришани преку насилното владеење на државата, што во пракса е манифестација на волјата на грст луѓе со прекар Политбиро или кое било друго име што се идентификува со деспотична содржина.

На страниците на „Балканија“ Иван Михајлов ги развива своите ставови за прашања како што се името на државите и националните и етничките групи вклучени во нивните граници, за официјалното признавање на различни балкански националности во рамките на Отоманската империја, за територијалните аспирации. на балканските држави, за бугарскиот цар Самуил, за потеклото на одделните етнички групи во Македонија, ги разоткрива активностите на скопскиот професор Антољак и други.

Ваквата активност сосема логично генерира симпатии кај странците. Еден од нив, на пример, е проф. Рудолф Верер, кој во 1969 година во својот извештај „Македонското прашање денес“ напишал: „Тито и неговите помошници ја градат македонската „нација“ со македонски „литературен“ и „официјален јазик“. на ист начин, на кој советските комунисти ја воспоставија таканаречената молдавска нација и јазик во советска Бесарабија денес. Целта на овој нов концепт во Југославија е очигледна: многу српски зборови и форми се инфилтрирале во бугарскиот јазик на Македонците.

Слични странски мислења изобилуваат на страниците на списанието „Балканија“, што излегувало до 1973 година. Тие мислења мора да бидат познати и искористени во одбрана на модерната бугарска позиција кон Северна Македонија.



Претходна статија

Иван Николов за БГНЕС: „Српскиот свет“ крие огромна опасност за Бугарија

Следна статија

Историја без смисла

Најново од Истакнато

Историскиот музеј во Благоевград ќе претстави две монографии, за ВМРО и за улогата на активните жени во бугарските заедници во Македонија и Одринска Тракија

Во Регионалниот историски музеј – Благоевград денеска ќе бидат претставени две монографии на д-р Елена Александрова,