Отпорот на македонските Бугари и Хрватите кон посетата на диктаторот Тито во Бразил

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Во 1963 година, југословенскиот диктатор Тито се подготвувал за посета на Бразил. На негово изненадување, во земјата се развило моќно движење против оваа посета. Македонските Бугари крај реката Амазон, исто така, придонесле за овој отпор. Овој факт доаѓа откако вториот бран бугарски доселеници се упатил кон Бразил во раните 50 -ти години, истиот е формиран главно од бегалци од југословенска Македонија. Првите информации за таква група датираат од август 1951 година, кога 50 луѓе биле сместени во бегалски камп во близина на Рио де Жанеиро. Тие веднаш се организирале и воспоставиле контакт со македонското ослободително движење.

Меѓу новодојдените се издвојува студентот Методи Калкашлиев од Струмица. Тој испратил писмо до весникот „Македонска трибина“, во кое го опишува неговото страдање пред да избега од Југославија: „Затворите – живи комунистички крематориуми – врескаат од болни крици. Новиот црвен бран конечно се прошири низ целата татковина. Но, поробувачот не остана без отпор. Прва во отпорот застана будната интелектуална младина, која го зеде славното знаме на Илинденци од нивните татковци“.

Методи Калкашлиев во 1960 г. и денес на 93 г.

Калкашлиев има организациски способности и многу набрзо успева да привлече околу 250 лица од новопристигнатите бегалци. Една бруталност на титовистичкиот режим во Македонија ги забрзува настаните. Во Бразил стигнува трагичната вест дека во ноќта меѓу 11 и 12 август, пет студенти кои се спротивставувале на режимот во Југославија, биле фатени и по дводневна тортура, биле убиени ладнокрвно во близина на Струмица.

Македонските Бугари кои се спасиле во Бразил се собрале на 1 декември 1951 година во Порто Алегре и формирале комитет кој ја изразил својата желба да стане дел од МПО во САД и Канада, под идеолошкото водство на Иван Михајлов. Избрано е името „Струмичка петорка“, преку кое се наведува дека жртвите од новото поробување на Македонија нема да бидат заборавени. Изградени се структури во Куритиба, Понта Гроза, Сао Паоло, Паранагва и Рио де Жанеиро.

Коста Хаџимишев е избран за претседател на организацијата, кој и покрај младата возраст поминал низ затвори и прогон од страна на титовистичката власт. Љубен Топчев, брат на убиениот струмички студент Стефан Топчев, исто така работел илегално, бил избран за организационен секретар. Методи Калкашлиев бил назначен за секретар за надворешни работи.

Ново пристигнатите македонски Бугари во Бразил веднаш почнале да ја исполнат својата должност. Седум од нив контактираа со други сонародници од Нов Зеланд, Канада, САД и Германија, вкупно 26 лица, сите потиснати студенти и одлучиле да испратат меморандум до ОН во кој се опишува маката на Македонија под титовистичкиот србо-комунистички јарем и да упатат повик за меѓународна интервенција. Овој документ, испратен на 20 октомври 1953 година, има значење на клучно сведоштво против македонистичкиот режим. Во него стои: „Ние, долупотпишаните студенти од Македонија, од кои некои неодамна избегани од делот на Македонија под југословенска власт, ве замолуваме да го свртите вашето просветлено внимание кон неподносливите услови во кои населението воопшто, а посебно студентите, живеат во Македонија под југословенска власт “.

Меморандумот, исто така, ги опишува страдањата што ги претрпеле: „ Ќе бидат прикажани страшни факти доколку комисијата на ОН испита што се случува во затворите и концентрационите логори во Македонија управувани од Југославија“. Повеќето затвореници биле третирани со неопислив садизам. Многумина од нив, иако не беа осудени на смрт, починаа како резултат на бруталната тортура. Други го завршија својот живот преку штрајк со глад … За жал, бескорисно е да се нагласува дека сите луѓе осудени и турнати во логорите ќе бидат прогласени за невини од секој суд во земја каде што има непристрасни судови “.

Презентираните факти имаат силен отзив низ целиот свет. Весници како Спрингфилд Дејли Њуз, Спрингфилд Сан, Торонто Дејли Телеграм, Ил Секоло д’Италија, хрватскиот емигрантски орган „Даница“, словенечкиот весник „Словенска држава“ и др. во ноември и декември 1953 година објавиле материјали за крвавиот титовистички режим во Македонија.

Меморандумот на студентите од Македонија

Хрватскиот магазин „Глас Св. Антуна“ пишува дека во меморандумот, „ потпишан од триесетина македонски студенти, најновите бегалци, се прикажуваат големите страдања на македонско-бугарскиот народ во денешна комунистичка Југославија “. Печатот во Бразил почнува да покажува интерес за проблемите. Весникот „Фанфула“ во Сао Паоло на 12 и 13 ноември и Дијарио де Нотисија во Порто Алегре на 29 ноември објавиле големи извадоци од обраќањето на студентите до ОН.



Со нивните манифестации и растурање на материјали за Илинденско-Преображенското востание, Денот на жалост на Македонија на 11 ноември итн., локалните македонски Бугари постојано го задржувале интересот на медиумите. Овие активности ја загрижиле југословенската амбасада во Бразил. Уште во ноември 1953 година, југословенската дипломатија се обидела да ги убеди бразилските власти дека убиството на српскиот активист Бранко Иваниќ е дело на бугарските комити. Меѓутоа, истрагата ги отфрлила овие наводи и станало јасно дека ова е југословенски обид за свртување на вниманието. Во оваа прилика, Македонската патриотска организација во Бразил зазела став дека „овој факт покажува дека и убиството и кампањата против македонските Бугари биле планирани однапред од штаб чија цел била дискредитација на Македонија и нејзината борба. Таа централа не може да биде друга освен српска “.

Македонските Бугари во Бразил не се сами во својата борба. Локалните Бразилци како професорите Антонио Пиза и Далмо Матос пишуваат огнени статии во одбрана на погазената правда. Во бразилските весници „Фолија де Манја“, „А Газета“ и др. често се објавуваат извештаи и фотографии од патриотските настани на МПО „Струмичка петорка“.

Особено важна била соработката со хрватските емигранти, кои исто така се бореле за ослободување на својата татковина од режимот во Белград. Така, на 1 мај 1954 година, се одржал првиот хрватско-бугарски пикник во областа Шатваре во близина на Сао Паоло. За време на настанот се изјавува дека „нашата судбина е предодредена да бидеме заедно на исто бојно поле, рамо до рамо, додека се бориме за нашите идеали – слободна и независна Хрватска и слободна и независна Македонија“.

Еден настан во 1961 година предизвикува голем бес кај бразилската јавност. На 30-ти октомври, југословенски агенти ја нападнале Хрватката Анка Зубиќ-Јелек во Сао Паоло. Направиле обид да ја киднапираат, а исто така и да го украдат архивот на организацијата Бразил-Кроасија. Ова ги мобилизирало локалните Хрвати и македонски Бугари, и тие започнале организирана кампања против планираната посета на Тито во Бразил следната година. Се зголемил и бранот протести, но незадоволството било посебно силно во Рио де Жанеиро и Сао Паоло. Гувернерите на двете држави ја известиле федералната влада дека југословенскиот диктатор е непожелна личност и не можат да ја гарантираат неговата безбедност. Соочена со јавниот отпор, бразилската влада не ја откажала посетата, но ја скратила истата. Изненадувањето на Тито било огромно кога наместо среќни поздрави, наидува на полициски кордони. Од 500-члениот бразилски сенат, 400 сенатори одбиваат да присуствуваат на говорот на Тито.

Македонските Бугари во Бразил брилијантно ја исполнуваат својата должност. Можеме само да жалиме за тоа што бугарската дипломатија се уште не е заинтересирана за документите што ни ги оставиле тие луѓе. Тие документи се силни современи аргументи за поддршка на бугарската кауза во Македонија.

Претходна статија

МНР на Бугарија со реакција на изјавата на премиерот Заев за бугарското малцинство во РС Македонија

Следна статија

(Видео) Каракачанов: Тодор Александров ги осудувал на смрт луѓето како денешните политичари во Македонија

Најново од Истакнато