Страдањата на Ангел Митрев-Геројот

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Ангел Митрев од Скопје е една од најхаризматичните личности меѓу Бугарите во Македонија. И покрај ударите на судбината, тој ќе остане запаметен по неговиот патриотизам, огромна физичка и ментална сила и добрина. За време на настаните од април 1941 година, тој решил да го демонстрира својот бугарски патриотизам со возење велосипед на растојанието од Скопје до Софија.

Подоцна, како регрут, го освоил првото место во трчање – обиколка на царскиот дворец. Титулата му ја врачил лично царот Борис III. Во бугарската касарна ги научил сите патриотски и стари градски песни. Во годините што следеле, тие му биле утеха во неговите страдања.

Голготата на Ангел Митрев започнала по 1944 година, кога југословенските власти се вратиле во неговото родно Скопје. И покрај теророт и пропагандата, тој не го криел својот бугарски идентитет. За неговите активности тој е осуден на пет години затвор. За време на издржувањето на казната се сретнал со други уапсени Бугари, кои ги освоил со неговиот прекрасен глас. За овој период, тој подоцна се присетил: „Додека бев во затвор, постојано потпевнував и повторував зборови од нашите народни песни, а во нив е целото богатство на бугарскиот јазик“. Оттогаш, е и неговиот прекар – Геројот.

По неговата „слобода“, неговиот круг на пријатели го сочинувале само локални Бугари. Особено силно е неговото пријателство со истакнатиот печатар Лазар Краиничанец, кому во минатото му се судело како отворен бугарски патриот според законот за „навреда на македонската чест“. Двајцата градат мрежа преку која испорачуваат, разменуваат и дистрибуираат бугарски книги, со што го поддржуваат духот на оние кои не сакаат да се денационализираат.

Во летото 1977 година, Титова Југославија се подготвува да биде домаќин на состанокот на земјите учеснички на Хелсиншката конференција. Но, властите во Белград се засрамени што во СР Македонија дејствуваат групи кои размислуваат да подготват изложба за кршењето на човековите права на македонските Бугари. Затоа, како превентивна мерка, во јануари 1977 година биле уапсени Ангел Митрев – Геројот и 82-годишниот Лазар Краиничанец. Тие се обвинети дека ги читале „Рани спомени“ од Симеон Радев и изданието на БАН од 1968 година „Македонското прашање. Историско-политичка референца“. По неколкумесечна истрага, во април Ангел Митрев е осуден на пет години затвор за ширење непријателска пропаганда, а Лазар Краиничанец на пет и пол години.

По повод овие репресии врз двајцата македонски Бугари, на 25 август 1977 година, органот на македонските патриотски организации во САД и Канада „Македонска трибуна“ го објави написот „Нови антибугарски злоупотреби во поробена Македонија“. Во него се вели дека „силите на темнината во СР Македонија не поднесуваат ни најмала светлина што би продрела во темнината на заблудата што ја одржуваат. Затоа ги гледаме како го фрлаат во темни зандани секој што ја посакува таа светлина. Вака двајцата скопјани запаѓаат во нивната зла мрежа. По неколкумесечна тортура во затвор, тие беа изведени пред скопскиот суд под обвинение дека ширеле антидржавни списи и со тоа развивале антинационална дејност. Избегнуваат да кажат во што се состои оваа дејност, за да не признаат пред светот дека е бугарска, и за елементарно право да се исповеда бугарската национална свест. Затоа судењето се одвиваше зад затворени врати“.

За време на судењето биле присутни само сопругите на двајцата обвинети, а токму од нив се познати детали од самоодбраната на двајцата. На пример, Лазар Краиничанец вели дека не се чувствува виновен, бидејќи како Бугарин и човек кој може слободно да чита се што е поврзано со неговата родна земја, двете книги ги купил во Бугарија и ги прочитал, како што се чита секоја книга на кој и да било јазик. Секој се смета себеси за слободен да чита сè што ќе му дојде при рака и да формира свое мислење за проблемите дома и во светот. Поради оваа причина, тој не сторил никакво кривично дело против никого, тој останал чесен човек со чиста совест и протестирал против неговото апсење. Негова единствена вина била таа што е Бугарин.

Понатаму во написот на „Македонска трибина“ се вели дека „Во овој дух се бранел и Ангелот Геројот. Но, скопските судии утврдиле дека манифестацијата на бугарската национална свест во деновите кога Србомакедонците грмат низ целиот свет дека во Македонија нема Бугари, па дури и се жалат за Пиринскиот регион, обвинетите го направиле најголемото злосторство. Овие реченици се дел од долгиот синџир судски процеси против Бугарите во СР Македонија, кои почнаа веднаш штом титовците дојдоа на власт и не престанаа до денес… Го креваме гласот за најлутиот протест против ѕверствата на титовизмот во СР Македонија и упатуваме жесток апел до светската јавна совест да застане за ослободување на невините граѓани на Скопје, Струмица, Штип и на цела напатена Македонија, кои лежат во затворот „Идризово“ и во други места за тортура во земјата“.



Во декември 1977 година, Централниот комитет на МПО испрати изјава до состанокот на министрите за надворешни работи на земјите што го потпишаа завршниот акт на конференцијата во Хелсинки. Во овој важен документ се посочува дека „негирањето, денационализацијата на македонските Бугари продолжува од страна на денешните југословенски власти на ист начин како што беше во поранешната кралска Југославија. Целото милениумско минато на овие Бугари е фалсификувано; бугарското име и литературниот бугарски јазик се брутално прогонувани, а народниот јазик се искривува преку систематското мешање на српски зборови и форми на изразување…

Наше убедување е дека доколку во целост се спроведе она што беше одлучено во Хелсинки за човековите права, за размената на идеи и личности, Југославија ризикува да се распадне… Овде не допираме ниту едно прашање за создадените по Втората светска војна. државните граници, но нагласуваме дека во овие граници владее неправда, се газат човековите права.

За сите е очигледна диктатурата во Југославија, недостатокот на демократија… Научните и историските книги кои ги содржат нескршливите вистини од кои се плашат властите се забранети, постои цензура, општеството постојано живее под закана од морално насилство и материјални закани“ .

Во истиот документ, за репресијата на Ангел Митрев е информирана и меѓународната заедница: „За поседување и читање на истите две книги, на пет години ригорозна затворска казна е осуден уште еден скопјанец – Ангел Митрев Геројот. Изрекувањето на казните од државните судови за такви работи би покренало бура од негодување среде секое слободно и цивилизирано општество. Но, во сатрапијата на Југославија ваквите осуди се вообичаени“.

Борбата и страдањето на Ангел Геројот продолжува и по прогласувањето на независноста на денешна Северна Македонија. Во 1991 и 2001 година – на 82 години – повторно доаѓа со својот велосипед од Скопје во Софија за да покаже дека борбата продолжува. Но, неговата желба да чита бугарски книги била дочекана со непријателство од тогашните власти во Скопје. На 18 март 1992 година му биле одземени бугарски весници и брошури, а на 16 ноември македонската полиција извршила претрес во неговиот дом и му ги одзела книгите на Иван Михајлов и изданијата на весниците „Македонија“, „Зора“ и „Македонска трибуна“. Во протоколот за конфискација стои дека „сите изданија се печатени на бугарски јазик“.

Парадоксална е реакцијата по писмениот приговор на Ангел Митрев до властите во Република Македонија против одземањето на неговите книги. Неговата жалба била одбиена бидејќи „според неговата изјава, требало да им ги даде на своите пријатели“. Овој документ е елоквентен доказ дека прогонот на бугарските книги е наследен во Скопје како злобна практика од времето на Југославија.



Претходна статија

(Видео) Еве како Ламбе Алабаковски се обиде да го запали културниот центар „Иван Михајлов“ во Битола

Следна статија

(Видео) Погледнете како Ламбе Алабаковски доаѓа пред центарот „Иван Михајлов“во Битола и се обидува да го запали

Најново од Истакнато