Маскирани како граѓани

Христо Михајлов

Во моментов, дел од македонската заедница трескавично бара алтернатива на постојниот модел за справување со предизвиците на општествениот живот и сè повеќе осознава дека тешко може да се дејствува без групна организираност, силна организација и уште посилно лидерство. Ова особено се однесува на партијата ВМРО-ДПМНЕ, иако нејзините политички стратези од заднината трескавично размислуваат како да создадат впечаток на спонтано изникнато лидерство.

Нејзините луѓе се уморни и донекаде обесхрабрени, што укажува на состојба на криза, а таа може да доведе и до развој и до назадување. Останува надежта за нови и креативни идеи за граѓанско дејствување, но истовремено постои и страв дека очајот би можел да доведе до радикализација на состојбите. Најлошото сценарио би било сето тоа да се претвори во лумпенизација и брутализација на општеството, ставени во служба на скриени интереси и борба за гола власт.

Отворено кажано, при толкаво ниво на материјална нееднаквост, силно чувство на неправда и општествена дезинтеграција, не би било неочекувано да се појави одредено радикализирање на левичарските расположенија.

Во последно време сме сведоци и на сериозна злоупотреба на зборот „граѓанин“, и тоа до таа мера што тој почнува да го губи своето вистинско значење. ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ имаат граѓански квоти за пратеници, други партии го содржат зборот „граѓанин“ во своето име, трети формираат разни општествени или граѓански совети… Речиси секој бара некаква граѓанска интервенција: граѓани да ја набљудуваат работата на државните институции, да отповикуваат пратеници, да пишуваат нови закони, да влегуваат во изборните листи итн. Уште само некој да предложи граѓаните да оперираат мозоци или да управуваат со авиони, па целосно да ја доведеме идејата до апсурд.

Да се биде граѓанин е право на секој жител на една цивилизирана и демократска држава. Сите ние би требало слободно да можеме да го изразиме своето мислење, да го дадеме својот глас, да избереме кој ќе управува со државата и да протестираме против неправдата.

Но, од обичниот граѓанин не се очекува да знае како се управува со држава. Тоа е сложена работа за која се потребни стручност, знаење и големо практично искуство. Ако некој граѓанин смета дека е доволно подготвен да управува или да дава конкретни насоки за тоа како треба да се управува, тогаш тој веќе влегува во сферата на политиката и станува политички актер. Во најголем број случаи тоа значи и определување кон конкретна политичка опција, бидејќи целосно независни политички актери во практиката тешко можат да имаат реално политичко влијание.

Во тоа некој да биде политичар, па и партиски определен политичар, само по себе нема ништо лошо. Точно е дека во изминатите триесетина години зборот „политичар“ доби силно негативна конотација, па сè почесто се прават обиди тој да се замени со поприфатливата ознака „граѓанин“. Но политиката, сама по себе, може да биде чесна професија. Проблемот е во начинот на кој дел од луѓето ја практикуваат.

Политиката во тој поглед е слична на парите: таа често ги засилува особините што човекот веќе ги поседува – добрите може да ги направи повидливи, а лошите уште поизразени.

Еден од најважните принципи во политиката е отчетноста. Тоа е механизмот што треба да го заштити општеството од манипулации и злоупотреби и да спречи политиката да стане штетна за граѓаните. Мора јасно да знаеме од кого треба да побараме одговорност кога работите во управувањето ќе тргнат во погрешна насока. Одговорност тешко може да се бара од неодредена „група граѓани“; таа се бара од политички партии, политички лидери и носители на јавни функции.

Во јавноста одамна постои сомнеж дека дел од медиумски експонираните личности што настапуваат како „обични граѓани“ во суштина застапуваат определени политички позиции или интереси. Истото важи и за оние што преку медиумите настапуваат со готови решенија за тоа што треба да се случува во државата. Кога политички ангажираните личности се претставуваат исклучиво како „граѓани“, се создава опасност од замаглување на политичката одговорност.

На тој начин, тие можат да бидат употребени како своевидни политички осигурувачи: ако нешто тргне наопаку, последиците ги сносат „граѓаните“, додека политичарите што стоеле зад одредена иницијатива остануваат заштитени од непосредна одговорност. Таквиот пристап не е коректен кон јавноста.

Токму затоа политичарите денес имаат можност јавно да покажат дека нивната професија може да биде не само чесна, туку и исполнета со вистинска општествена одговорност. Наместо да се кријат зад „граѓаните“ и да ги испраќаат како посредници во јавниот простор, треба отворено да застанат зад своите ставови, да ги образложат и да ја преземат одговорноста за нив.

Едно од основните гледишта на оние што размислуваат поинаку е дека на граѓаните не им е потребен водач за да се организираат и да ги постигнат своите цели. Според нив, токму во тоа лежи големата надеж за иднината, бидејќи силно персонализираното лидерство не секогаш претставува најсоодветен модел на политичко организирање.

Иднината на земјата, според европската определба што ја застапува овој пристап, е поврзана со Европа, а европското искуство може да биде корисно во надминувањето на политичките и институционалните проблеми во Република Северна Македонија. Тоа се однесува и на искуството во решавањето политички конфликти врз основа на демократски и правни стандарди развивани во рамките на Европската Унија во текот на повеќе децении.

Кај нас постојат и луѓе што не сакаат да бидат инструмент на политичарите. Од Европската Унија, пак, се очекува доследност во примената на вредностите и принципите што самата ги застапува, вклучително и во односот кон државите што сè уште не се нејзини членки. Европскиот ангажман не треба да се сведува единствено на економските интереси и зајакнувањето на сопствените структури, туку треба да придонесува и кон владеењето на правото, стабилноста на институциите и зачувувањето на внатрешниот мир.