Чиј е „безбедносниот ризик“ во Србија?

Иван Николов/БГНЕС

Министерството за внатрешни работи на Србија – Управата на граничната полиција на граничниот премин „Рибарци“, на 11 август одби да му дозволи влез во Србија на д-р Валентин Јанев. Тој патувал заедно со Димитар Куманов од Здружението „Балканка“ на средба со претставници на Бирото на Бернската конвенција од Стразбур, кои пристигнале во Босилеград за да ги проверат фактите и аргументите наведени во претставките на невладините организации. Претставките се поврзани со загадувањето на животната средина како последица на рударските активности во реонот на рудниците во босилеградските села Караманица и Мусул, како и во реонот на Хомолските Планини во општина Жагубица и клисурата на реката Млава во Источна Србија.

Од издадениот документ со кој на д-р Јанев му се одбива влез во Србија не е јасно дали станува збор за еднократна или за подолготрајна забрана за влез во Србија. Уште поапсурдно е образложението за одбивањето: „негативна проценка поради безбедносен ризик“!?

Што точно имал предвид надлежниот орган што ја донел одлуката да не му дозволи на д-р Јанев да влезе во Србија, не е сосема јасно.

Зошто би постоел „ризик за националната безбедност“ од примената на една меѓународна европска конвенција, потпишана од самата Србија? Според таа логика, и државните претставници на Србија кои ја потпишале Бернската конвенција ја изложиле земјата на ризик за нејзината безбедност? Зошто само д-р Јанев и другите екоактивисти би биле виновни затоа што инсистираат да се применуваат одредбите од Бернската конвенција што се однесуваат на заштитата на животната средина, почвата и водите, а со тоа и на животот и здравјето на луѓето?

Да потсетиме дека Меѓународниот трибунал за правата на природата во март 2026 година ги осуди Владата на Србија и „Dundee Precious Metals“ за директно и индиректно кршење на Правата на природата во реонот на Хомолските Планини.

Бернската конвенција за заштита на европскиот див свет и природните живеалишта е обврзувачки меѓународно-правен инструмент за заштита на природата во Европа и во некои држави во Африка. Ја потпишале 51 држава, меѓу кои и Србија. Таа има Постојан комитет, кој заседава еднаш годишно, и Биро со седиште во Стразбур. Нејзината цел е зачувување на дивата флора и фауна и нивните природни живеалишта, како и поттикнување на европската соработка во оваа област. Посебен акцент се става врз потребата од заштита на загрозените животински и растителни видови и нивните живеалишта, вклучително и миграторните видови.

Ако Србија веќе ја потпишала Бернската конвенција и презела обврска да ја следи европската политика за заштита на ретките и загрозени животински видови и нивните живеалишта, вклучително и во подрачјата на рудниците за олово и цинк во селата Караманица и Мусул, тогаш требало мошне внимателно да се однесува кон барањата за отворање нови и проширување на старите рудни наоѓалишта на обоени метали, како и кон спроведувањето истражни дупчења за обоени метали на територијата на целата општина. И не требало да дозволи преклопување на подрачјата што истовремено се прогласени за живеалишта на заштитени животински и растителни видови со подрачјата во кои се спроведуваат рударски и истражувачки активности!? А да не зборуваме за трајните оштетувања на животната средина и водите поради испуштањето на загадените флотациски води од рудниците и неконтролираната изградба на мали хидроцентрали, кои буквално ги уништуваат сите животински и растителни видови во планинските рекички и во Драговиштица.

Покрај сето тоа, проблемот има и прекугранични димензии и навлегува длабоко во меѓудржавните односи со Бугарија, Северна Македонија и Грција. Реката Драговиштица е дел од сливот на реката Струма и нејзиното загадување загадува сè по нејзиниот тек сè до Егејското Море.

Ако воопшто постои некаков „безбедносен ризик“, тогаш станува збор единствено за личната безбедност на д-р Јанев, Димитар Куманов, локалните екоактивисти и екипата на БНТ, кои во 2022 година на најбрутален начин беа нападнати со камења во Караманица. Српскиот суд и по четири години сè уште нема донесено конечна одлука за овој случај. Тоа е вистинскиот „безбедносен ризик“ на кој сме изложени сите ние – луѓето, реките, животните и растенијата што сè уште опстојуваме на територијата на Босилеградско.