Легенди и вистини во бугарската историја: Македонскиот Кирил и Методиј

//

Пишува: Росен Тахов/Труд

Кирил и Методиј не се авторите на македонската азбука. Буквите ги измислил вештиот граматичар Венко Марковски. Тој ја реформира работата на првите учители и создава суштински ново писмо. Без него, соседите сепак би пишувале со „цртички и резки“ како старите Бугари.

Венко Марковски е псевдоним на Вениамин Миланов Тошев (1915-1988). Роден во Скопје, израснат под српско угнетување. Во 1937 година ја преминал границата и пристигнал во Софија. Еднородците го пречекуваат како брат. Му даваат леб, засолниште и надеж.

Венко запишува словенска филологија, ги објавува своите први книги. „Народни бигори“ и „Огинот…“ тие се напишани на скопско-велешки дијалект, дел од југозападните бугарски говори. Во предговорот на „Бигорите“ проф. Стефан Младенов забележува:
„Навистина нема ништо чудно во тоа што господинот Марковски, кој е роден во Македонија под српска власт и учел во српско училиште, пишува бугарски толку убаво, бидејќи луѓето во Македонија зборуваат бугарски и ги пеат своите бугарски песни.
Познавачите на одмерениот говор го поздравуваат поетското остварување на Венко Марковски. Теодор Трајанов го нарекува „млад и талентиран поет“. Николај Лилиев верува во „сигурноста на една дарба која ќе продолжи да се развива и да зајакнува“.

Наместо да му ги изцртаат веѓите, добронамерните критики му ги вадат очите на младиот талент. Заслепен Венко Марковски почнува да се гледа себеси поинаку. Секое утро се гледа во огледало и се наоѓа себеси како расте. Наскоро тој ја гледа својата сила најмалку две глави повисоки од неговите колеги по перо. Рефлексијата не е од обична дарба, смета тој.

Ова го чекаат измамниците од левата страна. Во 1934 година, Балканскиот секретаријат на Извршниот комитет на Комунистичката интернационала го воведе терминот „македонска нација“. Таа мора да се приклучи на Светската револуција, од чиј пламен ќе се роди Советска Македонија.

Во врска со директивата на комунистите им треба човек како Венко. Тодор Павлов ги собира пофалбите во збирката „Поезијата на Венко Марковски“. Внатре ја додава својата пофалба за младиот поет.

„Секоја негова песна – вели црвениот филозоф – е како кондензатор исполнет со струја, која, кога ќе се допре, веднаш те преплавува со потоци на непосредни, целосни, примарни, народни чувства. Токму ова својство е типично за големите лирски пишувачи, кои не расудуваат, не раскажуваат и не само што сликаат, туку горат, горат, беснеат и ги тераат нивните читатели да зовриваат, да горат и да беснеат“.

Марксистите му предложија на Венко да му биде доделена историска мисија. Тој – Венко Марковски – е избран да создаде нов јазик, нова азбука и нова литература за новата македонска нација. Само извонреден талент како него можеше да го направи тоа.
„Дојдов во Бугарија да помогнам да се воспостави македонскиот јазик како народен и литературен јазик на слободна Македонија“, почнува да верува генијалецот. Венко работел на прашањето и индивидуално и колективно во таканаречениот Македонски литературен кружок. Таму учествувале уште десетина активисти.

До 9 септември 1944 година, работата била завршена. Во октомври Марковски оди во редакцијата на Литературен фронт. Влегува и известува: „Македонија денес има свој литературен јазик. Сосема точни се покажаа предвидувањата на многу бугарски критичари, особено на Тодор Павлов, Г. Бакалов итн., дадени во печатот уште пред војната. Така било отсекогаш во историјата“.



Во ноември, од насловната страница на истиот весник, Венко илустрирал како звучи новиот јазик:

Веруеме твърдо в другаринот Сталин,
веруеме твърдо в партийната крепос,
веруеме твърдо в советскиот строй,
веруеме твърдо в армиата красна,
веруеме твърдо в бескрайните степи,
веруеме твърдо в последниот бой!

Делото е напишано со бугарска азбука, бидејќи македонската азбука се уште не била готова. „Работиме напорно во оваа насока – уверува Марковски. – Резултатот ќе биде искристализиран на посебен конгрес, на кој учество ќе земат сите специјалисти за оваа работа. Неговата одлука ќе ја прецизира идната азбука на македонскиот народ“.

Лингвистичкиот форум бил свикан од АСНОМ. Во неговиот президиумот бил Венко Марковски. Заедно со други истакнати граматичари тоj го креирал новото писмо. Во мај 1945 година, азбуката била подготвена. Со нов буквар под мишка, Венко почнува да создава нова литература. Најважна од се е сугестијата дека населението од југозападните предели на татковината не е бугарско:

Македонци секога сте били
не болгарска кърф ви тече в жили.
Славяни сте со славянски език,
со адети свято що се пазят.

Марковски специјализирал во областа на сонетот. Плетете тешки сонети венци и уште потешки венци од обратен сонет. Монументално одѕвонуваат насловите на неговите книги: „Судбоносни маченици“, „Бунтовни воштеници“, „Вековни врвулици“. Наоди во правењето рима како „Тегобите и затворите сјаат во летопис. космосот отклучи дрзок комунист, стојат во прирачниците за тоа како се прави убава литература.

Заради исклучителни достигнувања во филолошката наука и поетската уметност, Венко Марковски ги освоил сите можни награди, титули и почести во Бугарија. Тој е академик, лауреат на Димитровска награда, добитник на орденот „Георги Димитров“. Марковски е национален деец на културата, херој на социјалистичкиот труд, херој на НР Бугарија.

Претходна статија

(Видео) Колев: Ја имаме исклучителната можност годинава на 2 август да направиме едно заедничко и европско одбележување на Илинденско-Преображенското востание

Следна статија

Бугарскиот културен клуб во Битола „Иван Михајлов“ веќе е реновиран

Најново од Истакнато

Последниот атентатор (8)

Спомени на Крсто Петрушев (1913-2007) од Богданци, припадник на ВМРО, запишани од Владимир Перев. На почетокот