За Радон Тодев, неговите комити и нивната Голгота

//

Пишува: Петар Колев

Речиси и да нема друг пример на херојство и саможртва во историјата (зборови кои деновиве звучат прилично чудно) како чинот на војводата Радон Тодев од Банско и неговите комити.
„Ах, не, Господи! Не можам да те опеам! Па, минатата недела те венчав овде со твојата млада невеста!“ : „Пеј, oтче, пеј! Како за сите, така и за мене!“ – рекол комитата.

Годината е 1903 година, месецот е септември. Илинденското востание избувнало во земјите на цела Македонија – од Разлог и Банско до Смилево, Битола и Охрид. Набргу по нив на Преображение пламнало и Одринско. Отоманската империја веќе во распаѓање упатила стотици илјади војници од редовниот аскер за да го уништат револтираниот народ. За да се ​​потврди максимата дека змијата кога умира очајно каса. Бугарските населби почнале да горат една по друга низ цела Македонија. Карвани со коли со покуќнина и мажи, жени и деца зад себе се протегаат десетици километри на север, кон мајка Бугарија, која ги засолнува бежанците. На младиот учител од Банско, Радон Тодев, кој станал војвода на 70 комити, му била доверена задачата да го чува патот над селото Годлево над планината Рила, за да обезбеди непречено минување на бежанските карвани на север преку планинскиот премин.

Пред да заминат на врвот Ајгидик во Рила, војводата Радон Тодев ги одвел сите 70 четници во црквата Света Троица во Банско и, спротивно на сите црковни канони, му наредил на свештеникот, живи да ги опее комитите, на чело со него самиот. Затоа што бил убеден дека одат во сигурна смрт. Посакуваната услуга станува заклетва на верност кон каузата. Свештеникот го започнал пеењето на комитите еден по еден, а кога ќе стигне до еден од најмладите јунаци, наеднаш ја прекинува својата тажна црковна песна и во храмот одекнува гласот на слугата Божји:
„Ах, не, Господи! Не можам да те опеам! Па, минатата недела те венчав овде со твојата млада невеста!“ : „Пеј, , пеј! Како за сите, така и за мене!“ – рекол комитата. Потоа тргнале во колона со пушките на рамо кон својата Голгота.

Радон Тодев е роден во 1872 година во Банско. Припаѓа на богатото и познато семејство Тодеви од Банско. Учел во родниот град, потоа во Солунската бугарска машка гимназија, каде што завршил тогашен IV клас. Се враќа во Банско и работи како учител. Станува член на ВМОРО. Бил избран за секретар на Окружниот комитет на организацијата во Разлог. За време на Илинденско-Преображенското востание бил војвода на една чета.
На 4 октомври (22 септември, стар стил) 1903 година, Радон Тодев, заедно со својата чета од 70 комити, водел битка со османлиската војска многукратно побројна од нив, чувајќи го повлекувањето на христијанското население од опожарените села на востаничка Македонија. Над месноста „Света Богородица“ во Годлевиот балкан, четата била нападната и опколена од 600 војници турски аскер. По петчасовна жестока битка, 26 четници и војвода Радон Тодев загинале под рилскиот врв Ајгидик. Жртвите на аскерот биле 90. Разјарените Османлии садистички ги оставиле телата на паднатите херои да ги сквернават чакали и птици грабливци со денови. Но, животите на илјадници бежанци биле спасени – колоната веќе ја преминала тогашната граница кон мајка Бугарија. Комитите загинале како што се заколнале во црквата, пред да тргнат кон нивната Голгота.





Претходна статија

„Добриот Бугарин“ на жешкото столче

Следна статија

Црната карпа- смрт по 1945, а денес криминален молк

Најново од Истакнато